Aspartylglukozaminuria (AGU) to rzadka, dziedziczna choroba lizosomalna spowodowana wariantami biallelicznymi w genie AGA. Niedobór enzymu aspartylglukozaminidazy uniemożliwia prawidłowe trawienie niektórych glikoprotein, co prowadzi do gromadzenia się aspartylglukozaminy i innych glikoasparagin w lizosomach oraz do postępującego uszkodzenia neurodegeneracyjnego.
Aspartyloglukozoaminuria
Aspartylglukozaminuria to postępujące neurodegeneracyjne zaburzenie lizosomalne, zaliczane do lizosomalnych chorób spichrzeniowych. Jest spowodowana wariantami patogennymi w genie AGA, który koduje enzym aspartyloglukozaminidazę. Enzym ten działa w lizosomach, odpowiedzialnych za recykling komórkowy, i uczestniczy w końcowym etapie degradacji glikoprotein z N-glikanami. Gdy aktywność enzymatyczna jest obniżona lub nieobecna, glikoasparaginy gromadzą się postępująco wewnątrz komórek, mając szczególny wpływ na ośrodkowy układ nerwowy.
AGU jest dziedziczona w sposób autosomalny recesywny, co oznacza, że osoba dotknięta chorobą musi odziedziczyć dwie zmienione kopie genu AGA, po jednej od każdego rodzica. Jest to bardzo rzadka choroba na całym świecie, chociaż częściej występuje w populacji fińskiej z powodu wariantu założycielskiego. W Finlandii szacuje się, że częstość występowania wynosi około 1,5 do 5 przypadków na 100 000 żywych noworodków, podczas gdy w innych populacjach jej częstość jest znacznie niższa i nie jest dobrze zdefiniowana.
Symptomy
Wczesny rozwój może przebiegać pozornie normalnie, ale objawy zwykle stają się widoczne we wczesnym dzieciństwie. Pierwsze oznaki obejmują opóźnienia w rozwoju, zwłaszcza mowy, niezgrabność ruchową i problemy z koordynacją. Wraz z postępem mogą pojawić się postępująca niepełnosprawność intelektualna, nadpobudliwość lub zaburzenia zachowania, nawracające infekcje dróg oddechowych lub uszu oraz charakterystyczne cechy czaszkowo-twarzowe, które nasilają się z wiekiem. U nastolatków i dorosłych można zaobserwować drgawki, zaburzenia snu, pogorszenie psychomotoryczne, skoliozę, zapalenie stawów, osteoporozę i postępującą utratę masy mięśniowej.
Zarządzanie chorobami
Obecnie nie ma dostępnego leczenia przyczynowego ani zatwierdzonej terapii modyfikującej przebieg choroby w przypadku aspartyglukozaminurii. Leczenie opiera się na opiece wspomagającej i wielodyscyplinarnym monitorowaniu w celu poprawy jakości życia i zmniejszenia powikłań. Może obejmować wczesną interwencję, wsparcie edukacyjne, logopedię, fizjoterapię i terapię zajęciową, a także standardowe leczenie napadów drgawkowych, zaburzeń zachowania lub snu, nawracających infekcji, problemów stomatologicznych, manifestacji mięśniowo-szkieletowych i zaburzeń żołądkowo-jelitowych.
Analizowane geny
Bibliografia
Arvio M, Mononen I. Aspartyloglikozaminuria: przegląd. Orphanet J Rare Dis. 2016 gru 1;11(1):162.
Goodspeed K, Chen X, Tchan M. Aspartyloglukozaminuria. 2024 sty 18. W: Adam MP, Feldman J, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, redaktorzy. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
