Choroba Sandhoffa jest autosomalną recesywną chorobą spichrzeniową lizosomalną należącą do grupy gangliozydoz GM2. Jest spowodowana przez warianty dwualleliczne w genie HEXB, prowadzące do jednoczesnego niedoboru beta-heksosaminidazy A i B. W rezultacie kumulują się gangliozydy GM2 i inne glikolipidy, głównie w układzie nerwowym, powodując postępującą neurodegenerację.
Choroba Sandhoffa
Gen HEXB dostarcza instrukcji do produkcji podjednostki beta enzymów beta-heksozaminidazy A i beta-heksozaminidazy B. Heksosaminidaza A składa się z podjednostki alfa i beta, podczas gdy heksosaminidaza B zawiera dwie podjednostki beta. Obie biorą udział w lizosomalnej degradacji gangliozydów GM2 i innych glikokoniugatów, cząsteczek szczególnie obfitych w komórkach nerwowych.
Patogenne warianty w genie HEXB zmniejszają lub eliminują funkcję podjednostki beta, co znacznie obniża aktywność obu heksozaminidaz. Blokada ta uniemożliwia prawidłową degradację gangliozydów GM2 i sprzyja ich postępującemu gromadzeniu się w lizosomach, zwłaszcza w neuronach. Choroba tworzy spektrum kliniczne obejmujące ostre postacie dziecięce, młodzieńcze i o późnym początku; ciężkość zazwyczaj wiąże się z pozostałą aktywnością enzymatyczną. Jest dziedziczona w sposób autosomalny recesywny: osoba dotknięta musi odziedziczyć dwa patogenne warianty, po jednym od każdego rodzica. Ogólna częstość występowania jest bardzo niska, chociaż wyższe częstości opisano w niektórych populacjach z wariantami założycielskimi, takich jak społeczności kreolskie z północnej Argentyny, grupy Metysów z Saskatchewan lub społeczność maronicka z Cypru.
Symptomy
Klasyczna postać niemowlęca zazwyczaj rozpoczyna się przed ukończeniem 6 miesiąca życia. Po pozornie prawidłowym początkowym rozwoju pojawia się postępujące osłabienie, opóźnienie lub utrata kamieni milowych rozwoju motorycznego, hipotonia, przerażenie, napady padaczkowe i postępujące pogorszenie neurologiczne. Może również wystąpić plamka wiśniowoczerwona na siatkówce, postępująca makrocefalia i często hepatosplenomegalia. Postacie młodzieńcze rozpoczynają się później, z regresją rozwoju, zaburzeniami chodu, dyzartrią, dysfagią i drgawkami. Postacie o późnym początku mogą objawiać się w okresie dojrzewania lub dorosłości osłabieniem, ataksją, dyzartrią, neuropatią, zaburzeniami ruchowymi, a w niektórych przypadkach zaburzeniami poznawczymi lub psychiatrycznymi.
Zarządzanie chorobami
Obecnie nie ma zatwierdzonej kuracji, która zatrzymywałaby neurodegenerację w chorobie Sandhoffa. Leczenie jest objawowe i wspomagające, ukierunkowane na utrzymanie odżywienia i nawodnienia, zmniejszenie ryzyka aspiracji, kontrolę drgawek i leczenie powikłań oddechowych, motorycznych i żywieniowych. W przypadku postaci młodzieńczych i o późnym początku ważne jest fizjoterapia, terapia zajęciowa, logopedia oraz pomoce ruchowe lub komunikacyjne. Monitorowanie powinno być multidyscyplinarne i okresowe. Po zidentyfikowaniu wariantów rodzinnych można zaoferować porady genetyczne, badanie nosicielstwa i opcje reprodukcyjne, takie jak diagnostyka prenatalna lub preimplantacyjna.
Analizowane geny
Bibliografia
Grunseich C, Schindler AB, Chen KL, et al. Neuropatia obwodowa w rodzinie z chorobą Sandhoffa i niedoborem SH3TC2. J Neurol. 2015;262(4):1066-8.
Kleiman FE, de Kremer RD, de Ramirez AO, et al. Choroba Sandhoffa w Argentynie: wysoka częstość mutacji miejsca splicingu w genie HEXB i korelacja między testami enzymatycznymi a opartymi na DNA do wykrywania heterozygot. Hum Genet. 1994 wrz;94(3):279-82.
Tim-Aroon T, Wichajarn K, Katanyuwong K, et al. Choroba Sandhoffa o wczesnym początku: manifestacja kliniczna i nowa wspólna mutacja u pacjentów tajskich. BMC Pediatr. 2021 sty 7;21(1):22.
Delnooz CC, Lefeber DJ, Langemeijer SM, et al. Nowe przypadki choroby Sandhoffa o początku w dorosłości z fenotypem móżdżkowym lub neuronu ruchowego dolnego. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2010 wrz;81(9):968-72.
