Choroba Stargardta (STGD1) jest najczęstszą dziedziczną dystrofią plamki żółtej. Charakteryzuje się postępującą utratą widzenia centralnego i w większości przypadków jest związana z wariantami dwuallelicznymi w genie ABCA4. Zmiany te sprzyjają gromadzeniu się toksycznych związków retinoidowych w siatkówce, uszkadzając nabłonek barwnikowy i fotoreceptory.
Choroba Stargardta
Gen ABCA4 koduje białko transportujące zlokalizowane w zewnętrznych segmentach fotoreceptorów siatkówki, zarówno czopków, jak i pręcików. Jego funkcją jest usuwanie produktów cyklu wzrokowego, takich jak N-retinilideno-fosfatydyloetanoloamina, w celu ich prawidłowego przetworzenia i eliminacji.
Gdy występują patogenne warianty genu ABCA4, ta funkcja transportowa jest zmniejszona lub utracona. W rezultacie dochodzi do akumulacji bisretinoidów i lipofuscyny w nabłonku barwnikowym siatkówki, szczególnie w regionie plamki, co prowadzi do postępującego uszkodzenia fotoreceptorów i utraty widzenia centralnego. Choroba związana z genem ABCA4 zazwyczaj przebiega według wzorca autosomalnego recesywnego, co oznacza, że dotknięta osoba zazwyczaj dziedziczy patogenny wariant od każdego z rodziców. Fenotypy podobne do choroby Stargardta mogą być spowodowane przez inne geny i wykazywać inne wzorce dziedziczenia. Choroba Stargardta jest najczęstszą dziedziczną dystrofią plamki, z częstością występowania około 1 na 8 000 do 10 000 osób.
Symptomy
Początek zazwyczaj ma miejsce w późnym dzieciństwie, wieku dojrzewania lub wczesnej dorosłości, chociaż istnieją formy o późniejszym początku. Głównym objawem jest postępujące zmniejszenie ostrości widzenia centralnego, któremu może towarzyszyć mroczek centralny, trudności w czytaniu lub rozpoznawaniu twarzy, zaburzenia percepcji kolorów i powolne przystosowanie do ciemności. Widzenie obwodowe jest zwykle zachowane przez długi czas, chociaż może ulec pogorszeniu w zaawansowanych stadiach.
Zarządzanie chorobami
Obecnie nie istnieje lek ani zatwierdzone leczenie farmakologiczne, które definitywnie zatrzymałoby postęp choroby Stargardta. Leczenie polega na specjalistycznej opiece okulistycznej, pomocy dla osób z niedowidzeniem oraz środkach zmniejszających stres siatkówki, takich jak unikanie intensywnego nasłonecznienia i stosowanie okularów z filtrem UV. Zaleca się unikanie suplementów witaminy A lub beta-karotenu w dużych dawkach, chyba że lekarz zaleci inaczej. Trwają badania kliniczne z zastosowaniem modulatorów cyklu widzenia, terapii genowych, oligonukleotydów i terapii komórkowych.
Analizowane geny
Bibliografia
Cornelis SS, Runhart EH, Bauwens M, i in. Spersonalizowane doradztwo genetyczne w chorobie Stargardta: Szacowanie ryzyka potomstwa na podstawie ciężkości wariantu. Am J Hum Genet. 2022 Mar 3;109(3):498-507.
Dayma K, Rajanala K, Upadhyay A. Choroba Stargardta: Patogeneza molekularna i obecny krajobraz terapeutyczny. Int J Mol Sci. 2025 Lip 21;26(14):7006.
Wang L, Shah SM, Mangwani-Mordani S, i in. Aktualizacje dotyczące pojawiających się interwencji w autosomalnie recesywnej chorobie Stargardta związanej z ABCA4. J Clin Med. 2023 Wrz 27;12(19):6229.
Molday RS, Garces FA, Scortecci JF, i in. Struktura i funkcja ABCA4 oraz jego rola w cyklu wzrokowym i zwyrodnieniu plamki związanym z chorobą Stargardta. Prog Retin Eye Res. 2022 Lip;89:101036.
