Patogenne warianty w genie HNF1B powodują wieloukładowe zaburzenie charakteryzujące się głównie anomaliami nerek i wczesnym początkiem cukrzycy, zwane zespołem torbieli nerkowych i cukrzycy (RCAD). Ten autosomalny dominujący stan wymaga dokładnego monitorowania trzustki i nerek ze względu na kluczową rolę genu w rozwoju i funkcjonowaniu tych narządów.
Cukrzyca związana z HNF1B (MODY 5)
Gen HNF1B koduje czynnik transkrypcyjny zwany jądrowym czynnikiem wątrobowym 1-beta. Białko to jest niezbędne w regulacji ekspresji genów specyficznych dla wielu narządów, w szczególności trzustki, nerek, wątroby i układu moczowo-płciowego. Patogenne warianty (mutacje) tego genu zakłócają te procesy rozwojowe, prowadząc do szerokiego spektrum cech klinicznych. Chociaż często klasyfikowana jako postać cukrzycy o wczesnym początku u młodych dorosłych (MODY typu 5), związana z nią cukrzyca jest tylko jednym z elementów szerszego zespołu.
Stan ten jest rzadki i stanowi około mniej niż 5% wszystkich przypadków MODY. Ponadto dziedziczony jest w sposób autosomalny dominujący, co oznacza, że wystarczy jedna kopia zmienionego genu, aby spowodować zaburzenie. Około 50% osób dotkniętych mutacją HNF1B ma całkowite delecje tego genu.
Symptomy
Główne objawy to wady strukturalne nerek lub dróg moczowych (takie jak torbiele nerek, pojedyncza nerka lub wodonercze) obecne od urodzenia oraz rozwój cukrzycy, zazwyczaj przed 25. rokiem życia. Inne częste cechy obejmują powikłania mikronaczyniowe, zanik trzustki (prowadzący do złego trawienia), podwyższone enzymy wątrobowe i nieprawidłowości w obrębie narządów płciowych. Ponadto osoby dotknięte chorobą mają tendencję do rozwoju schyłkowej choroby nerek wymagającej terapii nerkozastępczej, niezależnie od nefropatii cukrzycowej. Niezależnie od tego, nasilenie i kombinacja objawów mogą się znacznie różnić, nawet między członkami tej samej rodziny.
Zarządzanie chorobami
Leczenie chorób związanych z HNF1B ma charakter multidyscyplinarny i koncentruje się na monitorowaniu i leczeniu specyficznych objawów. Leczenie cukrzycy często wymaga wczesnego rozpoczęcia terapii insuliną, ponieważ doustne leki, takie jak pochodne sulfonylomocznika, zazwyczaj nie są skuteczne ze względu na niedobór insuliny trzustkowej. Kluczowe jest regularne monitorowanie funkcji nerek, ciśnienia krwi i enzymów wątrobowych. Terapia zastępcza enzymami trzustkowymi może być konieczna u osób z niewydolnością zewnątrzwydzielniczą trzustki. Zaleca się poradnictwo genetyczne dla osób dotkniętych chorobą i ich rodzin.
Analizowane geny
Bibliografia
Hoffman LS, Fox TJ, Anastasopoulou C, et al. Cukrzyca Dojrzałych w Młodym Wieku. 2023 sie 14. W: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. 2025 sty–.
Salguero MV, Arosemena M, Pollin T, et al. Monogenne Postacie Cukrzycy. 2023 gru 20. W: Lawrence JM, Casagrande SS, Herman WH, Wexler DJ, Cefalu WT, red. Cukrzyca w Ameryce [Internet]. Bethesda (MD): National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). 2023–.
Yaşar Köstek H, Özgüç Çömlek F, Gürkan H, et al. Przypadek Cukrzycy Typu MODY5 jako Cecha Zespołu Delecji 17q12. J Clin Res Pediatr Endocrinol. 2024 maj 31.16(2):205-210.
