Galaktosialidoza jest lizosomalną chorobą spichrzeniową dziedziczoną w sposób autosomalny recesywny, spowodowaną wariantami biallelicznymi w genie CTSA. Gen ten koduje katepsynę A lub białko ochronne, niezbędne do stabilizacji β-galaktozydazy i neuraminidazy 1. Jego zaburzenie powoduje skumulowany niedobór tych enzymów, z nagromadzeniem sialooligosacharydów i innych glikokoniugatów, co prowadzi do postępującego, wieloukładowego zajęcia, szczególnie neurologicznego.
Galaktosialidoza
Gen CTSA koduje katepsynę A, zwaną również białkiem ochronnym/katepsyną A (PPCA). Białko to działa w lizosomach, tworząc wieloenzymatyczny kompleks z β-galaktozydazą i neuraminidazą 1. Jego główną funkcją jest ochrona i stabilizacja tych enzymów, aby mogły prawidłowo uczestniczyć w degradacji glikoprotein, oligosacharydów i innych związków zawierających galaktozę lub kwas sialowy.
Gdy istnieją patogenne warianty genu CTSA, katepsyna A jest niedoborowa lub niestabilna, co prowadzi do wtórnego zmniejszenia aktywności β-galaktozydazy i neuraminidazy 1. W rezultacie niestrawione substraty gromadzą się w lizosomach wielu tkanek, wpływając na ośrodkowy układ nerwowy, szkielet, nerki, oczy i inne narządy. Choroba prezentuje szerokie spektrum kliniczne, z wczesnymi postaciami dziecięcymi, późnymi postaciami dziecięcymi oraz postaciami młodzieńczymi/dorosłymi. Jest dziedziczona w sposób autosomalny recesywny i jest ultrarzadkim schorzeniem, z opisanymi ponad stu przypadkami; postać młodzieńcza/dorosła była częściej obserwowana u populacji japońskiej i w niektórych konkretnych grupach rodzinnych.
Symptomy
Wiek zachorowania i ciężkość objawów różnią się w zależności od podtypu. Wczesna postać dziecięca może objawiać się już w okresie prenatalnym lub noworodkowym wodami płodowymi, hepatosplenomegalią, obrzękami, zajęciem nerek i ciężkim upośledzeniem neurologicznym. Późna postać dziecięca pojawia się zazwyczaj we wczesnych latach życia z grubymi rysami twarzy, wielostawnym dysostozą, opóźnieniem rozwoju, utratą słuchu, zaburzeniami widzenia, miokloniami i drgawkami. W postaci młodzieńczej/dorosłej, o wolniejszym przebiegu, mogą dominować ataksja, mioklonie, angiokeratomy, zaburzenia chodu, zmienne deficyty poznawcze oraz utrata słuchu lub wzroku.
Zarządzanie chorobami
Obecnie nie ma zatwierdzonej metody leczenia galaktozyalidozy. Leczenie jest głównie objawowe i wspomagające, z multidyscyplinarnym nadzorem w celu kontrolowania napadów padaczkowych lub mioklonii, powikłań nerkowych, oddechowych, okulistycznych, słuchowych, ortopedycznych i żywieniowych. W niektórych przypadkach próbowano przeszczepu komórek macierzystych krwiotwórczych, z różnymi wynikami i ograniczonymi korzyściami w zakresie uszkodzenia neurologicznego. Terapia genowa i inne ukierunkowane strategie są nadal przedmiotem badań.
Analizowane geny
Bibliografia
Annunziata I, d'Azzo A. Galaktozjalidoza: aspekty historyczne i przegląd badanych oraz pojawiających się opcji terapeutycznych. Expert Opin Orphan Drugs. 2017;5(2):131-141.
E O MD, G T, T E, et al. Galaktozjalidoza u noworodka z nową mutacją w genie CTSA z przejściową nadczynnością przytarczyc. Balkan J Med Genet. 2017 Grudzień 29;20(2):95-98.
Toki M, Tsunoda K, So T, et al. Młodzieńcza/dorosła postać galaktozjalidozy z homozygotycznym wariantem CTSA bez pokrewieństwa. Hum Genome Var. 2025 Wrzesień 26;12(1):20.
Sharma S, Gupta S, Mehta AP, et al. Niemowlęca galaktozjalidoza z nową mutacją: wczesny przypadek. J Pediatr Genet. 2021 Lipiec 29;12(4):325-328.
Ngiwsara L, Dhachpramuk D, Sawangareetrakul P, et al. Nowy wariant CTSA zidentyfikowany w tajskiej rodzinie z późno-niemowlęcą galaktozjalidozą. Ann Hum Genet. 2025 Maj;89(2-3):126-131.
Alsahlawi Z, Alhadi ZJ, Abdulla EA, et al. Galaktozjalidoza: opis trzech przypadków zdiagnozowanych z założycielską mutacją genetyczną w populacji Bahrajnu. Cureus. 2025 Styczeń 20;17(1):e77750.
