Galaktozemia typu I, czyli niedobór galaktozo-1-fosforanowej uridilotransferazy, jest wrodzonym błędem metabolizmu dziedziczonym autosomalnie recesywnie, spowodowanym przez patogenne warianty w genie GALT. Zmniejszona lub brak aktywności GALT uniemożliwia metabolizm galaktozy pochodzącej z laktozy, prowadząc do akumulacji galaktozo-1-fosforanu i innych toksycznych metabolitów, z ryzykiem uszkodzenia wątroby, nerek, oczu i układu nerwowego od okresu noworodkowego.
Galaktozemia typu 1 (gen GALT)
Gen GALT koduje enzym galaktozo-1-fosforanu uridilotransferazę, kluczowe białko szlaku Leloir, odpowiedzialne za przekształcanie galaktozo-1-fosforanu i UDP-glukozy w UDP-galaktozę i glukozę-1-fosforan. Szlak ten pozwala na wykorzystanie galaktozy jako źródła energii i utrzymanie równowagi cukrów potrzebnych do syntezy glikokoniugatów. Galaktoza pochodzi głównie z laktozy obecnej w mleku matki, preparatach dla niemowląt i produktach mlecznych.
Gdy istnieją dwualleliczne warianty patogenne genu GALT, aktywność enzymatyczna może być znacznie zredukowana, jak w przypadku klasycznej galaktozemii, lub częściowo zachowana w wariantach klinicznych lub biochemicznych. Blokada metaboliczna powoduje akumulację galaktozo-1-fosforanu w erytrocytach i tkankach, a także galaktitolu i galaktonatu, co wyjaśnia toksyczność wątrobową, nerkową, oczną i mózgową. Dziedziczenie jest autosomalne recesywne. Częstość występowania klasycznej galaktozemii wynosi około 1 na 30 000 do 60 000 żywych noworodków, ze zmiennością między populacjami; niektóre warianty, takie jak p.Gln188Arg, są częste u osób pochodzenia europejskiego, podczas gdy p.Ser135Leu opisano częściej u osób pochodzenia afrykańskiego.
Symptomy
Początek zazwyczaj występuje w pierwszych dniach życia, po spożyciu mleka matki lub mleka modyfikowanego zawierającego laktozę. Nieleczeni noworodkowie mogą wykazywać niechęć do karmienia, wymioty, biegunkę, letarg, żółtaczkę, hepatomegalię, hipoglikemię, zaburzenia krzepnięcia i niewydolność wątroby. Zwiększa się również ryzyko sepsy, zwłaszcza wywołanej przez Escherichia coli, i mogą wystąpić zaćmy. Chociaż wczesne leczenie dietetyczne zapobiega ostrym powikłaniom i śmiertelności noworodków, u niektórych osób rozwijają się powikłania długoterminowe, takie jak zaburzenia mowy, trudności w uczeniu się, zaburzenia motoryki, drżenie lub ataksja, a u kobiet pierwotna niewydolność jajników.
Zarządzanie chorobami
Leczenie powinno rozpocząć się natychmiast przy podejrzeniu klinicznym lub pozytywnym przesiewie noworodkowym, i polega na wyeliminowaniu galaktozy i laktozy z diety, zastąpieniu mleka matki lub mleka modyfikowanego mlekiem bez laktozy oraz unikaniu produktów mlecznych i innych pokarmów lub leków zawierających istotne źródła galaktozy. Ta restrykcja obowiązuje przez całe życie, chociaż tolerancja na małe ilości źródeł innych niż mleczne może być indywidualizowana pod specjalistycznym nadzorem. Monitorowanie obejmuje kontrolę galaktozo-1-fosforanu i galaktitolu, ocenę wątroby, okulistyczną, żywieniową, rozwojową i logopedyczną, a także nadzór nad zdrowiem kości i funkcją jajników u kobiet. Obecnie nie ma zatwierdzonej terapii enzymatycznej zastępującej aktywność GALT.
Analizowane geny
Bibliografia
Timson DJ. Molekularne podstawy galaktozemii - przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Gene. 2016 Sep 10;589(2):133-41.
Katler QS, Stepien KM, Paull N, et al. Międzynarodowe badanie ostrych i długoterminowych wyników pacjentów z galaktozemią typu 1, u których występuje wariant S135L (c.404C > T) genu GALT. J Inherit Metab Dis. 2022 Nov;45(6):1106-1117.
Canson DM, Silao CLT, Caoili SEC. Funkcjonalna analiza wariantów GALT znalezionych u pacjentów z klasyczną galaktozemią przy użyciu nowej metody translacji wolnej od komórek. JIMD Rep. 2019 May 9;48(1):60-66.
Iwasawa S, Kikuchi A, Wada Y, et al. Częstość występowania mutacji GALM powodujących galaktozemię: baza danych ocenionych funkcjonalnie wariantów. Mol Genet Metab. 2019 Apr;126(4):362-367.
