Galaktozemia typu II, znana również jako niedobór galaktokinazy, jest dziedzicznym zaburzeniem metabolizmu galaktozy o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym, spowodowanym wariantami w genie GALK1. Zmniejszona lub brak aktywności galaktokinazy uniemożliwia normalne wykorzystanie tego cukru i sprzyja gromadzeniu się galaktozy i galaktitolu, co objawia się głównie zaćmą o początku neonatalnym lub dziecięcym.
Galaktozemia typu 2 (gen GALK1)
Gen GALK1 dostarcza instrukcji do produkcji enzymu galaktokinazy 1, białka cytoplazmatycznego, które katalizuje pierwszy etap szlaku Leloir, głównej ścieżki metabolicznej przekształcającej galaktozę w pośrednie związki wykorzystywane jako źródło energii. Jego funkcją jest fosforylacja galaktozy i przekształcenie jej w galaktozo-1-fosforan, co pozwala na uporządkowany dalszy metabolizm tego cukru.
Gdy istnieją patogenne warianty w genie GALK1, aktywność galaktokinazy jest znacznie zmniejszona lub całkowicie utracona. Nienametybolizowana galaktoza gromadzi się we krwi i moczu, a jej część jest przekształcana alternatywnymi szlakami w galaktytol, związek osmotycznie czynny. Gromadzenie się galaktytolu w soczewce oka jest głównym mechanizmem powstawania zaćmy. W przeciwieństwie do klasycznej galaktozemii spowodowanej niedoborem GALT, galaktozemia typu II zwykle ma łagodniejszy przebieg i nie wiąże się typowo z niewydolnością wątroby, sepsą noworodków lub ostrym uszkodzeniem neurologicznym. Opisano jednak rzadkie manifestacje pozagałkowe, dlatego zaleca się monitorowanie kliniczne. Dziedziczenie jest autosomalne recesywne i choroba wymaga dwóch patogennych wariantów w genie GALK1. Jest to rzadka choroba, o zmiennej częstości występowania w zależności od populacji, a jej większa częstość występowania w niektórych grupach romskich w Europie wynika z efektu założycielskiego.
Symptomy
Galaktozemia typu II może zostać wykryta podczas przesiewowego badania noworodków poprzez podwyższony poziom galaktozy lub objawić się w ciągu pierwszych tygodni lub miesięcy życia. Najbardziej charakterystycznym, a często jedynym objawem klinicznym, są obustronne zaćmy, które mogą powodować zmętnienie soczewki i zaburzenia widzenia, jeśli nie są leczone. Rozwój neurologiczny jest zazwyczaj prawidłowy, a ciężka choroba wątroby lub powikłania ogólnoustrojowe typowe dla galaktozemii typu I nie są częste. Przy wczesnym rozpoznaniu i ograniczeniu diety, zaćmy można zapobiec lub nawet poprawić; jeśli utrzymują się, mogą wymagać oceny okulistycznej i leczenia chirurgicznego.
Zarządzanie chorobami
Leczenie opiera się na ograniczeniu spożycia galaktozy i laktozy od momentu diagnozy, szczególnie w okresie karmienia piersią i wczesnego dzieciństwa, aby zapobiec tworzeniu się galaktitolu w soczewce. Interwencja dietetyczna powinna być nadzorowana przez specjalistów ds. metabolizmu i żywienia, z zastąpieniem mleka i produktów mlecznych odpowiednimi formułami lub żywnością. Monitorowanie obejmuje kontrolę biochemiczną poziomu galaktozy i jej metabolitów, regularne badania okulistyczne oraz nadzór nad wzrostem i stanem odżywienia. Nie istnieje specyficzna terapia enzymatyczna ani farmakologiczna; gdy zaćma nie ustępuje po diecie, może być konieczna interwencja chirurgiczna.
Analizowane geny
Bibliografia
P S, Ebrahimi EA, Ghazala SA, et al. Strukturalna analiza mutacji missens w galaktokinazie 1 (GALK1) prowadzących do galaktozemii typu 2. J Cell Biochem. 2018 wrz;119(9):7585-7598.
Timson DJ. Molekularne podstawy galaktozemii - przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Gene. 2016 wrz 10;589(2):133-41.
Iwasawa S, Kikuchi A, Wada Y, et al. Częstość występowania mutacji GALM powodujących galaktozemię: Baza danych funkcjonalnie ocenionych wariantów. Mol Genet Metab. 2019 kwie;126(4):362-367.
