Galaktozemia typu III, czyli niedobór UDP-galaktozo-4'-epimerazy, jest rzadkim dziedzicznym zaburzeniem metabolizmu galaktozy spowodowanym przez patogenne warianty w genie GALE. Jest dziedziczona głównie w sposób autosomalny recesywny i zaburza szlak Leloir, powodując w jej uogólnionych postaciach gromadzenie się galaktozo-1-fosforanu i zaburzenia równowagi nukleotydów cukrowych niezbędnych do funkcji komórkowych.
Galaktozemia typu 3 (gen GALE)
Gen GALE dostarcza instrukcji do produkcji enzymu UDP-galaktozo 4'-epimerazy, kluczowego białka szlaku Leloir. Enzym ten katalizuje odwracalne przekształcenie między UDP-galaktozą a UDP-glukozą i bierze również udział w równowadze innych cukrów nukleotydowych niezbędnych do syntezy glikoprotein i glikolipidów. Z tego powodu jego funkcja jest ważna zarówno dla przetwarzania galaktozy pochodzącej z diety, jak i dla utrzymania normalnych procesów komórkowych związanych z glikozylacją.
Gdy istnieją patogenne warianty genu GALE, aktywność enzymatyczna może być zmiennie zmniejszona. Choroba stanowi spektrum kliniczne obejmujące formę obwodową, zazwyczaj łagodną i ograniczoną do komórek krwi; formę pośrednią; oraz formę uogólnioną, w której niedobór dotyka wielu tkanek i może przypominać klasyczną galaktozemię. W postaciach ciężkich, spożycie laktozy lub galaktozy sprzyja akumulacji galaktozo-1-fosforanu i galaktitolu, a także zmniejsza dostępność UDP-galaktozy, z zajęciem wątroby, oczu i układu nerwowego. Dziedziczenie jest autosomalne recesywne, dlatego wymagane są dwa patogenne warianty genu GALE. Jest to choroba bardzo rzadka; formy wykrywane podczas przesiewu noworodków są częstsze niż forma uogólniona i częściej opisywano je w niektórych grupach populacyjnych, chociaż dane dotyczące częstości występowania są ograniczone.
Symptomy
Wiek zachorowania i ciężkość objawów zależą od stopnia i dystrybucji tkankowej niedoboru enzymu. Postać obwodowa jest zazwyczaj bezobjawowa i wykrywana jest w badaniach przesiewowych noworodków lub w badaniach biochemicznych. Postać uogólniona manifestuje się w okresie noworodkowym, po spożyciu mleka matki lub mleka modyfikowanego zawierającego laktozę, z objawami podobnymi do galaktozemii typu I: niechęć do jedzenia, wymioty, utrata masy ciała, żółtaczka, hepatomegalia, zaburzenia czynności wątroby, aminoacyduria i zaćma. U niektórych pacjentów mogą utrzymywać się długoterminowe powikłania, takie jak opóźnienie rozwoju, niski wzrost, niedosłuch odbiorczy lub wady szkieletowe.
Zarządzanie chorobami
Leczenie zależy od podtypu klinicznego i biochemicznego. U noworodków z podejrzeniem niedoboru GALE zaleca się wczesne rozpoczęcie ograniczenia galaktozy/laktozy, podczas gdy trwa pełna diagnostyka. W postaci obwodowej, po potwierdzeniu, ścisłe ograniczenia mogą nie być konieczne. W postaci uogólnionej głównym leczeniem jest dieta z ograniczeniem galaktozy i laktozy w celu zapobiegania lub korygowania ostrych objawów, chociaż należy unikać nadmiernych ograniczeń, ponieważ UDP-galaktoza jest niezbędna do endogennej syntezy glikokoniugatów. Monitorowanie obejmuje galaktozo-1-fosforan lub galaktitol, wzrost, rozwój, wzrok, słuch i czynność wątroby. Obecnie nie ma zatwierdzonej terapii zastępczej enzymami.
Analizowane geny
Bibliografia
Fridovich-Keil J, Bean L, He M, i in. Niedobór epimerazy galaktozy. 25 stycznia 2011 [zaktualizowano 4 marca 2021]. W: Adam MP, Bick S, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, redaktorzy. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
Tong F, Yang R, Hong F, i in. Pierwszy przypadek niedoboru UDP-galaktozo-4'-epimerazy w Chinach: genotyp i fenotyp. J Pediatr Endocrinol Metab. 2016 Mar;29(3):379-83.
