Mukopolisacharydoza typu I (MPS I) jest dziedzicznym zaburzeniem lizosomalnym spowodowanym przez warianty patogenne w genie IDUA. Jest dziedziczona w sposób autosomalny recesywny i wynika z niedoboru enzymu alfa-L-iduronidazy, niezbędnego do degradacji glikozaminoglikanów, takich jak siarczan dermatanu i siarczan heparanu. Ich postępujące gromadzenie się w lizosomach prowadzi do wieloukładowego zajęcia, zwłaszcza ze strony układu kostnego, sercowo-naczyniowego, oddechowego, wzrokowego i neurologicznego.
Mukopolisacharydoza typu 1
Gen IDUA koduje enzym alfa-L-iduronidazę, hydrolazę lizosomalną odpowiedzialną za usuwanie reszt kwasu alfa-L-iduronowego podczas degradacji glikozaminoglikanów (GAG), głównie siarczanu dermatanu i siarczanu heparanowego. Związki te są częścią macierzy pozakomórkowej i muszą być stale recyklingowane. Kiedy aktywność IDUA jest zmniejszona lub nieobecna, GAG nie są odpowiednio degradowane i gromadzą się w lizosomach, zakłócając funkcje komórkowe i prawidłowy rozwój wielu tkanek.
MPS I stanowi ciągłe spektrum kliniczne, które tradycyjnie było dzielone na zespół Hurler, Hurler-Scheie i Scheie, chociaż obecnie jest zwykle klasyfikowany na postacie ciężkie i łagodne. Postacie ciężkie charakteryzują się postępującym zajęciem neurologicznym, podczas gdy postacie łagodne zazwyczaj zachowują funkcje poznawcze, ale mogą wykazywać znaczące choroby kostno-stawowe, sercowe, oddechowe i wzrokowe. Choroba dziedziczona jest autosomalnie recesywnie; osoby dotknięte chorobą dziedziczą dwie patogenne warianty w genie IDUA, po jednym od każdego rodzica. Jej globalna częstość występowania szacowana jest na około 1 na 100 000 żywych urodzeń, z różnicami między populacjami.
Symptomy
Wiek początku i ciężkość zależą od fenotypu. Ciężka postać zazwyczaj manifestuje się w pierwszym roku życia z grubymi rysami twarzy, nawracającymi infekcjami dróg oddechowych, przepuklinami, hepatosplenomegalią, wielokrotną dysostozą, sztywnością stawów, zmętnieniem rogówki i opóźnieniem rozwoju. Wraz z postępem może pojawić się wodogłowie, utrata słuchu, wady zastawek serca i pogorszenie neurologiczne. Łagodne postacie zazwyczaj rozpoczynają się później, w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania, z zajęciem stawów, niskim wzrostem, problemami oddechowymi, zmętnieniem rogówki i wadami serca, zazwyczaj bez znaczącego upośledzenia poznawczego.
Zarządzanie chorobami
Leczenie wymaga multidyscyplinarnego monitorowania i specyficznego leczenia, gdy jest ono wskazane. Enzymatyczna terapia zastępcza laronidazą podawaną dożylnie może poprawić somatyczne przejawy choroby, takie jak hepatosplenomegalia, zmniejszona tolerancja wysiłku i upośledzona funkcja oddechowa, chociaż jej penetracja do ośrodkowego układu nerwowego jest ograniczona. W ciężkiej postaci choroby przeszczepienie komórek macierzystych krwiotwórczych wykonane wcześnie jest leczeniem z wyboru, mającym na celu zachowanie funkcji neurologicznych i poprawę przeżywalności. Ponadto konieczne są kontrole kardiologiczne, oddechowe, okulistyczne, audiologiczne i ortopedyczne, a także postępowanie w przypadku infekcji, bezdechu sennego, bólu i ograniczeń funkcjonalnych.
Analizowane geny
Bibliografia
Clarke LA. Mukopolisacharydoza Typ I. 31 października 2002 r. [zaktualizowano 4 grudnia 2025 r.]. W: Adam MP, Bick S, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, redaktorzy. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
Poletto E, Pasqualim G, Giugliani R, i in. Światowy rozkład powszechnych patogennych wariantów IDUA. Clin Genet. 2018 lipiec;94(1):95-102.
Gul R, Firasat S, Hussain M, i in. Mutacje genu IDUA u pacjentów z mukopolisacharydozą typu 1 z dwóch pakistańskich endogamicznych rodzin. Congenit Anom (Kyoto). 2020 lipiec;60(4):126-127.
Zahoor MY, Cheema HA, Ijaz S, i in. Mapowanie wariantów genu IDUA u pakistańskich pacjentów z mukopolisacharydozą typu 1. J Pediatr Endocrinol Metab. 2019 26 listopada;32(11):1221-1227.
