Mukopolisacharydoza typu IV (MPS IV), zwana również zespołem Morquio, jest lizosomalnym zaburzeniem spichrzeniowym o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym, charakteryzującym się przede wszystkim postępującą dysplazją kostną i zajęciem tkanki łącznej. Jest spowodowana wariantami biallelicznymi w genie GALNS (MPS IVA) lub, rzadziej, w genie GLB1 (MPS IVB), co prowadzi do zaburzenia degradacji siarczanu keratanu i innych glikozaminoglikanów, z postępującym gromadzeniem się w chrząstce, kości i innych tkankach.
Mukopolisacharydoza typu 4
MPS IV obejmuje dwa klinicznie bardzo podobne podtypy: MPS IVA, spowodowaną wariantami w genie GALNS, oraz MPS IVB, spowodowaną wariantami w genie GLB1. Gen GALNS koduje enzym N-acetylogalaktozamino-6-sulfatazę, niezbędną do degradacji siarczanu keratanu i siarczanu chondroityny-6. Gen GLB1 koduje beta-galaktozydazę, której niedobór w MPS IVB uniemożliwia prawidłową degradację oligosacharydów pochodzących z siarczanu keratanu.
Gdy enzymy te są niedoborowe, niezdegradowane glikozaminoglikany gromadzą się w lizosomach i stopniowo zaburzają funkcjonowanie komórek chrząstki, kości i tkanki łącznej. Z tego powodu, w przeciwieństwie do innych mukopolisacharydoz, MPS IV objawia się przede wszystkim zmianami kostno-stawowymi, hipermobilnością stawów oraz powikłaniami oddechowymi lub kardiologicznymi, podczas gdy rozwój poznawczy jest zazwyczaj zachowany. MPS IVA stanowi ponad 95% przypadków z fenotypem Morquio, a MPS IVB mniej niż 5%. Choroba dziedziczona jest w sposób autosomalny recesywny, a jej częstość występowania jest niska, z różnymi szacunkami w zależności od populacji; w niektórych regionach opisano powtarzające się warianty lub efekty założycielskie.
Symptomy
Objawy zazwyczaj pojawiają się we wczesnym dzieciństwie, zazwyczaj między pierwszym a trzecim rokiem życia w klasycznych postaciach, chociaż postacie wolno postępujące mogą ujawnić się później. Główne objawy obejmują nieproporcjonalnie niski wzrost, krótki tułów, klatkę piersiową typu kurzego, kifozę lub skoliozę, kolana koślawe, zmiany biodrowe, hipermobilność stawów i postępujące ograniczenie ruchomości. Szczególnie ważnym powikłaniem jest hipoplazja odontoidy z niestabilnością szyjną, która może powodować ucisk rdzenia kręgowego. Mogą również wystąpić łagodne zmętnienie rogówki, niedosłuch, choroba zastawek serca, bezdech senny i problemy z oddychaniem. W moczu można wykryć zwiększone stężenie keratano siarczanu.
Zarządzanie chorobami
Leczenie MPS IV jest multidyscyplinarne i ma na celu zachowanie mobilności, zapobieganie powikłaniom ortopedycznym i oddechowym oraz poprawę jakości życia. W MPS IVA dostępna jest enzymatyczna terapia zastępcza z elosulfazą alfa, podawana dożylnie, która może poprawić wydolność funkcjonalną i niektóre parametry oddechowe, chociaż nie koryguje ona w pełni już istniejących zmian szkieletowych. Nie ma zatwierdzonej enzymatycznej terapii zastępczej dla MPS IVB. Monitorowanie powinno obejmować ocenę ortopedyczną, kardiologiczną, oddechową, okulistyczną, audiologiczną i stomatologiczną. Szczególna uwaga należy zwrócić na kręgosłup szyjny, zwłaszcza przed znieczuleniem lub operacją, a niektórzy pacjenci wymagają stabilizacji szyi lub innych interwencji ortopedycznych.
Analizowane geny
Bibliografia
Padash S, Obaid H, Henderson RDE, et al. Przegląd radiograficznych zmian kostnych w zespole Morquio (mukopolisacharydoza typu IV) w formie obrazkowej. Pediatr Radiol. 2023.
Cadena Arteaga JA, Lasso Andrade FA, Achicanoy Puchana DM, et al. Mukopolisacharydoza typu IV: opis 5 przypadków zespołu Morquio. Radiol Case Rep. 2021.
