Niedobór acylokoenzymu A dehydrogenazy 9 jest ultrarzadką chorobą mitochondrialną spowodowaną dwuallelicznymi wariantami patogennymi w genie ACAD9. Jest dziedziczona autosomalnie recesywnie i głównie zaburza składanie kompleksu I mitochondrialnego łańcucha oddechowego. Niewystarczająca produkcja energii szczególnie dotyka serce i mięśnie szkieletowe i może prowadzić do kardiomiopatii, osłabienia mięśni i kwasicy mleczanowej.
Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA 9 (Niedobór ACAD9)
Gen ACAD9 koduje mitochondrialną flawoproteinę, która pełni kluczową funkcję w tworzeniu kompleksu I, struktury łańcucha oddechowego niezbędnej do fosforylacji oksydacyjnej i syntezy ATP. ACAD9 tworzy pośredni produkt tworzenia kompleksu z białkami takimi jak ECSIT i NDUFAF1. Posiada również aktywność acylokoenzymu A dehydrogenazy i może uczestniczyć w utlenianiu długołańcuchowych kwasów tłuszczowych.
Patogenne warianty zmniejszają ilość, stabilność lub funkcjonalność ACAD9, utrudniają tworzenie dojrzałego kompleksu I i obniżają produkcję energii przez komórki. Choroba ma autosomalny recesywny wzorzec dziedziczenia, co oznacza, że dotknięta osoba zwykle dziedziczy patogenny wariant od każdego z rodziców. Rzeczywista częstość występowania nie jest ustalona i nie ma potwierdzonej liczby epidemiologicznej. Obraz kliniczny jest bardzo zróżnicowany.
Symptomy
Początek może nastąpić w życiu płodowym, okresie noworodkowym, dzieciństwie lub, rzadziej, w późniejszym wieku. Postacie rozpoczynające się w ciągu pierwszego roku życia są zazwyczaj najcięższe i charakteryzują się hipertroficzną lub rozstrzeniową kardiomiopatią, niewydolnością serca, kwasicą mleczanową, hipotonią, osłabieniem mięśni, trudnościami w karmieniu i opóźnieniem wzrostu. Niektórzy pacjenci prezentują encefalomiopatię, opóźnienie rozwoju lub drgawki. Postacie młodzieńcze lub dorosłe są zazwyczaj łagodniejsze i manifestują się nietolerancją wysiłku, zmęczeniem, mialgią i proksymalnym osłabieniem mięśni. Opisywano również ataksję, neuropatię oraz zajęcie wątroby lub nerek. Brak kardiomiopatii nie wyklucza diagnozy.
Zarządzanie chorobami
Obecnie nie istnieje lekarstwo. Leczenie wymaga specjalistycznego nadzoru, z kontrolą funkcji serca, rozwoju neurologicznego, siły mięśniowej i parametrów metabolicznych, takich jak mleczan. Niewydolność serca leczy się standardowymi metodami, a u wybranych pacjentów można rozważyć przeszczep serca.
Ryboflawina lub witamina B2 jest najczęściej stosowanym specyficznym leczeniem, ponieważ jest prekursorem FAD, kofaktora niezbędnego do stabilności i funkcji ACAD9. W dużej serii badań około dwie trzecie badanych pacjentów wykazało korzyści kliniczne, chociaż odpowiedź nie jest uniwersalna, a dowody pochodzą z badań retrospektywnych i komórkowych. Jej wskazanie i dawkowanie powinny być nadzorowane przez specjalistów. Befibrat i nikotynamid rybozyd pozostają eksperymentalne.
Analizowane geny
Bibliografia
Repp BM, Mastantuono E, Alston CL, et al. Clinical, biochemical and genetic spectrum of 70 patients with ACAD9 deficiency: is riboflavin supplementation effective? Orphanet J Rare Dis. 2018;13:120.
Schiff M, Haberberger B, Xia C, et al. Complex I assembly function and fatty acid oxidation enzyme activity of ACAD9 both contribute to disease severity in ACAD9 deficiency. Hum Mol Genet. 2015;24(11):3238-3247.
Van Hove JLK, Friederich MW, Hock DH, et al. ACAD9 treatment with bezafibrate and nicotinamide riboside temporarily stabilizes cardiomyopathy and lactic acidosis. Mitochondrion. 2024;78:101905.
