Niedobór fruktozo-1,6-bisfosfatazy jest wrodzonym błędem metabolizmu, dziedziczonym autosomalnie recesywnie, spowodowanym przez warianty bialleliczne w genie FBP1. Brak aktywności tego enzymu zaburza glukoneogenezę i powoduje epizodyczne kryzysy hipoglikemii ketotycznej i kwasicy mleczanowej, szczególnie podczas postu, infekcji lub spożycia dużej ilości fruktozy.
Niedobór fruktozo-1,6-bisfosfatazy
Gen FBP1 koduje fruktozo-1,6-bisfosfatazę 1, kluczowy enzym glukoneogenezy wątrobowej i nerkowej. Proces ten umożliwia syntezę glukozy z mleczanu, glicerolu i aminokwasów i jest niezbędny, gdy zapasy glikogenu wyczerpią się, jak to ma miejsce podczas postu lub chorób współistniejących. Enzym FBP1 katalizuje konwersję fruktozo-1,6-bisfosforanu do fruktozo-6-fosforanu; dlatego patogenne warianty, które zmniejszają lub unieważniają jego aktywność, blokują tę ścieżkę metaboliczną.
Główną konsekwencją jest niemożność utrzymania poziomu glukozy we krwi w sytuacjach stresu metabolicznego. Pacjenci mogą gromadzić prekursory glukoneogenne, ze zwiększeniem poziomu mleczanu, ketonów i innych metabolitów, co prowadzi do kwasicy mleczanowej, ketozy i hipoglikemii. Choroba dziedziczona jest autosomalnie recesywnie i jest rzadka; w literaturze zgłoszono mniej niż 200 przypadków, z prawdopodobnie większą częstością w populacjach z pokrewieństwem. Między epizodami wiele osób pozostaje bezobjawowych, a rozwój jest zazwyczaj prawidłowy, jeśli kryzysy są odpowiednio zapobiegane i leczone.
Symptomy
Objawy zazwyczaj rozpoczynają się w okresie noworodkowym, niemowlęcym lub wczesnym dzieciństwie, chociaż mogą pojawić się później. Ataki są wywoływane przez głód, gorączkę, wymioty, infekcje, zmniejszone spożycie doustne lub wysokie spożycie fruktozy. Charakteryzują się hipoglikemią ketonową i kwasicą mleczanową, z letargiem, drażliwością, hiperwentylacją lub dusznościami, bezdechem, wymiotami, drgawkami, a w ciężkich przypadkach śpiączką. Podczas epizodów może występować przejściowa hepatomegalia. Pomiędzy atakami większość dotkniętych osób nie wykazuje trwałych objawów.
Zarządzanie chorobami
Profilaktyka opiera się na unikaniu długotrwałego postu i zapewnieniu regularnego spożycia węglowodanów, szczególnie w dzieciństwie i w sytuacjach chorobowych. Zalecane są częste posiłki, a w zależności od wieku i wskazań specjalisty, surowa skrobia kukurydziana lub suplementy glukozy o powolnym uwalnianiu. W epizodach z gorączką, wymiotami lub złym spożyciem może być konieczne wczesne podanie glukozy doustnie lub dożylnie. Ograniczenie fruktozy, sacharozy, sorbitolu i glicerolu powinno być indywidualne, a plan awaryjny metaboliczny jest niezbędny.
Analizowane geny
Bibliografia
Bhai P, Bijarnia-Mahay S, Puri RD, et al. Charakterystyka kliniczna i molekularna pacjentów z Indii z niedoborem fruktozo-1,6-bisfosfatazy: Identyfikacja częstej wariancji (E281K). Ann Hum Genet. 2018 wrz;82(5):309-317.
Bijarnia-Mahay S, Bhatia S, Arora V. Niedobór fruktozo-1,6-bisfosfatazy. 2019 5 grudnia. W: Adam MP, Feldman J, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, redaktorzy. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
Ni Q, Tang M, Chen X, et al. Niedobór fruktozo-1,6-bisfosfatazy: oszacowanie częstości występowania w populacji chińskiej i analiza związku genotyp-fenotyp. Front Genet. 2024 5 lipca;15:1296797.
