Niedobór lipazy kwaśnej lizosomalnej (LAL-D) jest dziedzicznym, autosomalnie recesywnym lizosomalnym zaburzeniem spichrzeniowym spowodowanym przez warianty patogenne w genie LIPA. Zmniejszona lub nieobecna aktywność tego enzymu uniemożliwia prawidłową degradację estrów cholesterolu i trójglicerydów, które gromadzą się w wątrobie, śledzionie, jelitach i innych tkankach.
Niedobór kwaśnej lipazy lizosomalnej
Gen LIPA koduje kwaśną lipazę lizosomalną, enzym obecny w lizosomach, czyli przedziałach odpowiedzialnych za recykling materiałów komórkowych. Jego główną funkcją jest hydroliza estrów cholesterolu i trójglicerydów pochodzących z lipoprotein, uwalniając cholesterol i kwasy tłuszczowe do ponownego wykorzystania. W przypadku obecności patogennych wariantów w genie LIPA, aktywność enzymatyczna znacznie spada lub zanika.
W konsekwencji, nierozłożone lipidy gromadzą się stopniowo wewnątrz lizosomów, zwłaszcza w hepatocytach, makrofagach, śledzionie, jelitach i nadnerczach. Spektrum kliniczne zależy od resztkowej aktywności enzymu: ciężką postać wczesnodziecięcą klasycznie określa się jako chorobę Wolmana, podczas gdy postacie o późniejszym początku nazywane są chorobą spichrzeniową estrów cholesterolu (CESD). Dziedziczenie jest autosomalne recesywne, więc choroba pojawia się, gdy odziedziczone zostaną dwie zmienione kopie genu LIPA. Jego dokładna częstość występowania jest nieznana, chociaż wydaje się być zwiększona w niektórych grupach, na przykład wśród populacji pochodzenia irańsko-żydowskiego.
Symptomy
Wiek zachorowania i ciężkość objawów zależą od resztkowej aktywności enzymatycznej. Ciężka postać o wczesnym początku pojawia się w pierwszych tygodniach lub miesiącach życia z wymiotami, biegunką, niedożywieniem, opóźnieniem wzrostu, hepatosplenomegalią i, często, z wapnieniem nadnerczy; bez leczenia może szybko przejść w niewydolność wielonarządową. Postacie o późnym początku mogą objawiać się w dzieciństwie, okresie dojrzewania lub dorosłości z hepatomegalią, stłuszczeniem wątroby, trwałym podwyższeniem aminotransferaz, dyslipidemią z podwyższonym cholesterolem LDL i zwiększonym ryzykiem miażdżycy oraz przedwczesnej choroby sercowo-naczyniowej. W zaawansowanych stadiach może wystąpić włóknienie, marskość i niewydolność wątroby.
Zarządzanie chorobami
Leczenie opiera się na wczesnym rozpoznaniu i leczeniu, monitorowaniu wątroby i parametrów kardiometabolicznych oraz zapobieganiu powikłaniom. Enzymatyczna terapia zastępcza sebelipasą alfa, podawana dożylnie, dostarcza rekombinowaną formę LAL i może poprawić przeżywalność w postaciach dziecięcych oraz parametry wątrobowe i lipidowe w postaciach późniejszych. Ponadto może być wymagane wsparcie żywieniowe, ograniczenie spożycia tłuszczu pod specjalistycznym nadzorem oraz leczenie dyslipidemii statynami lub innymi lekami, chociaż nie korygują one wady lizosomalnej. W zaawansowanych przypadkach mogą być konieczne specyficzne środki podtrzymujące, w tym ocena możliwości przeszczepu wątroby.
Analizowane geny
Bibliografia
Hoffman EP, Barr ML, Giovanni MA, i in. Niedobór kwaśnej lipazy lizosomalnej. 2015 lip 30 [zaktualizowano 2016 wrz 1]. W: Adam MP, Feldman J, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, redaktorzy. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
Valles-Ayoub Y, Esfandiarifard S, No D, i in. Częstość genotypu choroby Wolmana (LIPA p.G87V) u osób pochodzenia irańsko-żydowskiego. Genet Test Mol Biomarkers. 2011 cze;15(6):395-8.
