Niedobór argininobursztynianolizy, zwany również kwasicą argininobursztynianową, jest zaburzeniem cyklu mocznikowego spowodowanym przez dwualleliczne warianty patogenne genu ASL. Jest dziedziczony autosomalnie recesywnie i zmniejsza konwersję argininobursztynianu do argininy i fumaranu. Blokada powoduje akumulację argininobursztynianu, niedobór argininy i niewystarczające wydalanie azotu, z ryzykiem hiperamonemii i ogólnoustrojowego uszkodzenia.
Niedobór argininosukcynatu lyazy
Gen ASL koduje kluczowy enzym cytozolowy cyklu mocznikowego. W wątrobie umożliwia dalsze przekształcanie toksycznego azotu w mocznik w celu jego wydalenia przez nerki. W innych tkankach uczestniczy w syntezie argininy z cytruliny i w produkcji tlenku azotu, ważnego dla funkcji naczyniowych i neuronalnych.
Patogenne warianty zmniejszają lub znoszą aktywność enzymatyczną, powodując akumulację argininobursztynianu i cytruliny oraz zmniejszenie dostępności argininy w tkankach. Zaburzenie produkcji tlenku azotu może przyczyniać się do nadciśnienia i powikłań neurokognitywnych. Częstość występowania szacuje się na 1 na 70 000 do 218 000 urodzeń, chociaż może być niedodiagnozowana. Opisano efekty założycielskie w Arabii Saudyjskiej, wśród społeczności Druzów i w Finlandii.
Symptomy
Ciężka postać noworodkowa zwykle rozpoczyna się w pierwszych dniach życia od odmowy jedzenia, wymiotów, letargu, szybkiego oddechu i zasadowicy oddechowej. Bez leczenia hiperamonemia może prowadzić do drgawek, obrzęku mózgu, śpiączki i śmierci. Późne postacie mogą objawiać się w dzieciństwie lub dorosłości poprzez kryzysy wywołane infekcjami, postem, operacją lub innymi sytuacjami katabolicznymi. Mogą również wystąpić opóźnienia w rozwoju, trudności w nauce, zaburzenia zachowania, deficyty uwagi, padaczka, hipotonia, drżenia lub ataksja, nawet bez udokumentowanej hiperamonemii. Częsta jest hepatomegalia i podwyższone stężenie transaminaz; u niektórych pacjentów rozwija się zwłóknienie lub marskość. Inne objawy obejmują kruche włosy z powodu trykoreksji guzowatej, nadciśnienie i hipokaliemię. Nasilenie jest bardzo zmienne.
Zarządzanie chorobami
Obecnie nie ma leczenia przyczynowego. Leczenie obejmuje indywidualne ograniczenie spożycia białek, wystarczające spożycie energii w celu uniknięcia katabolizmu, suplementację niezbędnych aminokwasów w razie potrzeby oraz podawanie argininy. Leki usuwające azot są stosowane w przypadku nawracającej hiperamonemii lub niedostatecznej kontroli metabolicznej. Nadmierne ograniczenie białka może być również szkodliwe, dlatego dieta wymaga specjalistycznego nadzoru.
Ostre dekompensacje są nagłymi przypadkami medycznymi i wymagają tymczasowego zaprzestania podawania białek, glukozy i lipidów dożylnie, stosowania leków usuwających azot, a w ciężkich przypadkach hemodializy lub hemofiltracji. Monitorowanie obejmuje stężenie amoniaku i aminokwasów w osoczu, stan odżywienia, rozwój neurologiczny, czynność wątroby, zwłóknienie i ciśnienie krwi. Przeszczep wątroby może zapobiec nawrotom u wybranych pacjentów, ale nie gwarantuje odwrócenia zmian neurologicznych lub pozawątrobowych. Strategie ukierunkowane na tlenek azotu i terapie genowe pozostają w fazie badań.
Analizowane geny
Bibliografia
Nagamani SCS, Burrage LC, Lee B. Niedobór argininosukcynianu liazy. GeneReviews®. 2011; aktualizacja 2025.
Häberle J, Burlina A, Chakrapani A, et al. Proponowane wytyczne dotyczące rozpoznawania i leczenia zaburzeń cyklu mocznikowego: pierwsza rewizja. J Inherit Metab Dis. 2019;42(6):1192-1230.
Baruteau J, Diez-Fernandez C, Lerner S, et al. Argininobursztynianuria: najnowsze spostrzeżenia patofizjologiczne i perspektywy terapeutyczne. J Inherit Metab Dis. 2019;42(6):1147-1161.
