Niedobór karnitynopalmitoilotranferazy II (CPT II) jest dziedzicznym zaburzeniem mitochondrialnego utleniania długołańcuchowych kwasów tłuszczowych spowodowanym przez bialleliczne patogenne warianty w genie CPT2. Ma autosomalny recesywny wzorzec dziedziczenia. Zmniejszona aktywność CPT II uniemożliwia prawidłowe wykorzystanie tłuszczów jako źródła energii, szczególnie podczas postu, długotrwałego wysiłku fizycznego, infekcji lub innych stanów stresu metabolicznego.
Niedobór palmitoilotransferazy karnitynowej II
Gen CPT2 koduje mitochondrialną karnitynową O-palmitylotransferazę 2, enzym związany z wewnętrzną błoną mitochondrialną i zorientowany w stronę matriks. Jest on częścią wahadła karnitynowego, odpowiedzialnego za wprowadzanie długołańcuchowych kwasów tłuszczowych do mitochondriów. Po utworzeniu i transporcie acylokarnityn, CPT II regeneruje długołańcuchowe acylokoenzymy A, które mogą zostać włączone do beta-oksydacji w celu produkcji energii.
Patogenne warianty genu CPT2 zmniejszają ilość, stabilność lub aktywność katalityczną enzymu. Ogranicza to produkcję energii z tłuszczów i sprzyja gromadzeniu się długołańcuchowych acylokarnityn, ze szczególnym wpływem na mięśnie szkieletowe, wątrobę i serce. Opisano trzy główne postaci choroby: letalną postać noworodkową, ciężką postać niemowlęcą z zajęciem wątroby i mięśni oraz postać miopatyczną, która jest najczęstsza i zazwyczaj najłagodniejsza. Dokładna częstość występowania w populacji nie jest dobrze ustalona, a postać miopatyczna może być niedodiagnozowana. Zgłoszono większą częstość występowania u osób pochodzenia aszkenazyjskiego i różnice w dominujących wariantach między populacjami.
Symptomy
Forma noworodkowa rozpoczyna się w ciągu pierwszych godzin lub dni życia i może powodować hipoglikemię hipoketotyczną, hiperamonemię, niewydolność wątroby, kardiomiopatię, zaburzenia rytmu serca, duszność, drgawki i śpiączkę. Mogą współistnieć torbielowata dysplazja nerek i wady rozwojowe mózgu, a przebieg jest zazwyczaj szybko śmiertelny. Postać niemowlęca pojawia się zazwyczaj w ciągu pierwszych dwóch lat życia, z dekompensacjami wywołanymi przez głodzenie lub infekcje, które powodują hipoglikemię, hepatomegalię lub niewydolność wątroby, kardiomiopatię, zaburzenia rytmu serca, encefalopatię i osłabienie mięśni. Postać miopatyczna może rozpocząć się od niemowlęctwa do dorosłości i charakteryzuje się epizodami bólu mięśni, skurczów, osłabienia, rabdomiolizy i mioglobinurii. Ataki są zazwyczaj wywoływane przez długotrwały wysiłek, głodzenie, gorączkę, infekcje, zimno, stres, brak snu lub znieczulenie. Wiele osób pozostaje bezobjawowych między epizodami, chociaż ciężka rabdomioliza może powodować ostrą niewydolność nerek i wymagać dializy.
Zarządzanie chorobami
Obecnie nie ma leczenia przyczynowego. Postępowanie powinno być indywidualizowane przez zespół specjalizujący się w chorobach metabolicznych i obejmować unikanie długotrwałego postu, regularne posiłki, utrzymanie wystarczającego spożycia energii i posiadanie pisemnego protokołu dotyczącego chorób współistniejących, zabiegów chirurgicznych i innych sytuacji katabolicznych. W zależności od postaci klinicznej, można zalecić dietę bogatą w węglowodany i ubogą w długołańcuchowe kwasy tłuszczowe, z kontrolowanym spożyciem niezbędnych kwasów tłuszczowych. Triheptanoina może być stosowana jako alternatywne źródło energii u niektórych pacjentów; gdy nie jest dostępna, pod nadzorem można stosować średniołańcuchowe triglicerydy. Suplementacja L-karnityną jest kontrowersyjna w przypadku deficytów utleniania długołańcuchowych kwasów tłuszczowych i powinna być rozważana tylko w wybranych przypadkach z wyraźnie niskimi stężeniami.
Podczas dekompensacji należy wcześnie zatrzymać katabolizm poprzez podaż glukozy, nawet jeśli początkowa glikemia jest prawidłowa. W epizodach rabdomiolizy konieczne jest nawodnienie dożylne, monitorowanie kinazy kreatynowej, elektrolitów, funkcji nerek i mioglobiny w moczu, a także leczenie uszkodzenia nerek, jeśli wystąpi. Ciężkie postaci wymagają dodatkowo monitorowania wątroby, serca, układu nerwowego i oddechowego. W postaci miopatycznej zaleca się dostosowanie aktywności fizycznej, unikanie długotrwałego wysiłku na czczo oraz wczesne rozpoznawanie bólu mięśni lub ciemnego moczu. Obecnie nie ma zatwierdzonej terapii genowej w leczeniu niedoboru CPT II.
Analizowane geny
Bibliografia
LoPiccolo MK, Vockley J. Niedobór karnitynopalmitoilotransferazy II. GeneReviews®. Aktualizacja: 9 kwietnia 2026.
Orphanet. Niedobór karnitynopalmitoilotransferazy II. ORPHA:157.
Joshi PR, Deschauer M, Zierz S. Niedobór karnitynopalmitoilotransferazy II (CPT II): analiza genotypowo-fenotypowa 50 pacjentów. J Neurol Sci. 2014;338(1-2):107-111.
Knottnerus SJG, Bleeker JC, Wüst RCI, et al. Zaburzenia mitochondrialnego utleniania długołańcuchowych kwasów tłuszczowych i wahadło karnitynowe. Rev Endocr Metab Disord. 2018;19(1):93-106.
Merritt JL 2nd, MacLeod E, Jurecka A, Hainline B. Manifestacje kliniczne i zarządzanie zaburzeniami utleniania kwasów tłuszczowych. Rev Endocr Metab Disord. 2020;21(4):479-493.
Joshi PR, Zierz S. Niedobór karnitynopalmitoilotransferazy II (CPT II) mięśni: podejście koncepcyjne. Molecules. 2020;25(8):1784.
