Niedobór syntazy N-acetyloglutaminianu (NAGS) jest ultrarzadkim zaburzeniem metabolicznym cyklu mocznikowego, dziedziczonym autosomalnie recesywnie, spowodowanym dwuallelicznymi wariantami patogennymi w genie NAGS. Brak N-acetyloglutaminianu uniemożliwia prawidłową aktywację syntazy karbamoilofosforanowej I (CPS1), prowadząc do potencjalnie śmiertelnej hiperamonemii, szczególnie w okresie noworodkowym.
Niedobór syntazy N-acetyloglutaminianu
Gen NAGS koduje mitochondrialną enzym N-acetyloglutaminian syntazę, odpowiedzialną za produkcję N-acetyloglutaminianu (NAG) z glutaminianu i acetylokoenzymu A. NAG jest kluczowym aktywatorem syntazy karbamoilofosforanowej I (CPS1), enzymu inicjującego cykl mocznikowy. Cykl ten jest głównym szlakiem przekształcania amoniaku, toksycznego produktu metabolizmu białek, w mocznik usuwany z organizmu z moczem.
Gdy aktywność NAGS jest obniżona lub nieobecna, CPS1 nie jest prawidłowo aktywowany, a cykl mocznikowy jest zablokowany, co prowadzi do szybkiego gromadzenia się amoniaku we krwi. Obraz biochemiczny może przypominać niedobór CPS1, dlatego potwierdzenie genetyczne jest ważne. Choroba dziedziczona jest w sposób autosomalny recesywny i może objawiać się jako ciężka postać noworodkowa lub jako częściowe postacie o późniejszym początku, wywoływane przez infekcje, głodzenie, operacje lub nadmiar białka.
Symptomy
Forma noworodkowa zwykle pojawia się w pierwszych dniach życia, po rozpoczęciu karmienia białkami. Objawy wynikają z ostrej hiperamonemii i obejmują niechęć do jedzenia, wymioty, postępujące letarg, hipotonię, duszności, drgawki i encefalopatię. Bez pilnego leczenia może szybko przejść w śpiączkę, nieodwracalne uszkodzenie mózgu lub śmierć. Postacie częściowe mogą objawiać się w każdym wieku z okresowymi epizodami wymiotów, drażliwości, dezorientacji, ataksji, bólów głowy, drgawek lub zaburzeń zachowania.
Zarządzanie chorobami
Profilaktyka polega na unikaniu i natychmiastowym leczeniu epizodów hiperamonemii. W ostrym kryzysie tymczasowo przerywa się spożycie białka, podaje się wsparcie kaloryczne dożylne, leki usuwające azot i, w razie potrzeby, hemodializę. Specyficznym leczeniem jest N-karbamoiloglutaminian lub kargluminian, analog NAG, który aktywuje CPS1 i może przywrócić przepływ cyklu mocznikowego. Długoterminowo zaleca się dietę z kontrolowaną zawartością białka, monitorowanie biochemiczne, protokoły postępowania w chorobie i unikanie przedłużonych postów.
Analizowane geny
Bibliografia
Al Kaabi EH, El-Hattab AW. Niedobór syntazy N-acetyloglutaminianu: nowa mutacja związana z prezentacją noworodkową i przegląd literatury dotyczący spektrum molekularnego i fenotypowego. Mol Genet Metab Rep. 2016 17 sierpnia;8:94-8.
Kenneson A, Singh RH. Prezentacja i leczenie niedoboru syntazy N-acetyloglutaminianu: przegląd literatury. Orphanet J Rare Dis. 2020 9 października;15(1):279.
Simpson KL, MacLeod EL, Kakajiwala A, i in. Ogólne omówienie zaburzeń cyklu mocznikowego. 2003 29 kwietnia [zaktualizowano 2025 3 lipca]. W: Adam MP, Bick S, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, redaktorzy. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
