Dziedziczna predyspozycja do raka związana z CTNNA1 wynika głównie z heterozygotycznych wariantów zarodkowych powodujących skrócenie białka i utratę funkcji alfa-E-kateniny. Dziedziczona jest autosomalnie dominująco, z niepełną penetracją, i zwiększa przede wszystkim ryzyko raka żołądka o typie rozlanym, a prawdopodobnie w mniejszym stopniu raka zrazikowego piersi. Zmiana adhezji komórkowej sprzyja naciekającemu wzrostowi guza.
Nowotwory dziedziczne (gen CTNNA1)
Gen CTNNA1 koduje alfa-E-kateninę, białko połączeń adhezyjnych. Jest ono związane z kompleksem E-kadheryna/beta-katenina i łączy go z cytoszkieletem aktynowym, pomagając utrzymać spójność, polarność i architekturę nabłonków. Bierze również udział w przekazywaniu sygnałów mechanicznych regulujących proliferację, gdy komórki stykają się ze sobą.
Warianty powodujące skrócenie białka mogą prowadzić do powstawania transkryptów degradujących się w wyniku nadzoru mRNA i zmniejszenia ilości funkcjonalnej alfa-E-kateniny. Późniejsza inaktywacja zdrowej kopii w niektórych komórkach sprzyja słabo spójnemu wzrostowi charakterystycznemu dla rozlanego raka żołądka z komórkami sygnetowatymi. Związek między CTNNA1 a tym zespołem jest uważany za definitywny, chociaż jego penetracja jest umiarkowana i niższa niż w przypadku CDH1. Wstępne szacunki określały skumulowane ryzyko na około 49-57% w wieku 80 lat, ale opierały się na niewielkiej liczbie rodzin i prawdopodobnie przeszacowywały to ryzyko. Szersze badania potwierdzają zwiększone ryzyko, którego dokładna wielkość jest nadal określana. Nie opisano dominującego wariantu założycielskiego w skali globalnej.
Symptomy
Nosiciele pozostają bezobjawowi do momentu rozwoju nowotworu. Rozlany rak żołądka związany z CTNNA1 jest często diagnozowany około 40. roku życia, chociaż jego początek jest bardzo zmienny. Początkowe ogniska mogą być mikroskopijne i trudne do wykrycia podczas endoskopii. Zaawansowana choroba może powodować wczesne uczucie sytości, utratę wagi, ból brzucha, nudności, wymioty, dysfagię, anemię lub krwawienie z przewodu pokarmowego. Rak zrazikowy piersi może powodować pogrubienie, wciągnięcie brodawki sutkowej lub subtelne zmiany bez tworzenia wyraźnego guzka. Wielu nosicieli nigdy nie rozwija guza.
Zarządzanie chorobami
Nie istnieje leczenie eliminujące predyspozycję genetyczną. Postępowanie wymaga poradnictwa genetycznego, ukierunkowanych badań członków rodziny i oceny w wyspecjalizowanych ośrodkach. Nadzór żołądkowy jest prowadzony za pomocą przedłużonych endoskopii z ukierunkowanymi biopsjami i licznymi biopsjami losowymi, zazwyczaj co 6-12 miesięcy od okresu dorosłości lub 5-10 lat przed najwcześniejszym rozpoznaniem w rodzinie. Jego czułość jest ograniczona, ponieważ ogniska mogą być ukryte pod prawidłową błoną śluzową. Gastrektomia całkowita zmniejszająca ryzyko może być rozważona w przypadku wariantów skracających gen z istotnymi wywiadami rodzinnymi lub gdy wykryte zostaną komórki sygnetowate, ale nie jest ona automatycznie wskazana u wszystkich nosicieli; jej konsekwencje żywieniowe i funkcjonalne wymagają decyzji multidyscyplinarnej. U kobiet z osobniczymi lub rodzinnymi wywiadami raka piersi może być zalecany intensywny nadzór, zazwyczaj z wykorzystaniem rezonansu magnetycznego od około 30. roku życia i mammografii dostosowanej do ryzyka. Ustalony przebieg choroby jest leczony w zależności od lokalizacji i stadium.
Analizowane geny
Bibliografia
Barbosa-Matos R, Córdova L, Schrader K, i in. Zespół rozsianego raka żołądka i raka zrazikowego piersi. GeneReviews®. Zaktualizowano 10 października 2024 r.
Lobo S, Dias A, Pedro AM, i in. Dziedziczny spektrum rozsianego raka żołądka związane z utratą funkcji linii zarodkowej CTNNA1 ujawnione przez dane kliniczne i molekularne od 351 rodzin nosicieli i ponad 37 000 osób bez nosicielstwa. Gut. 2026;75(5):872-885.
Blair VR, McLeod M, Carneiro F, i in. Dziedziczny rozsiany rak żołądka: zaktualizowane wytyczne dotyczące praktyki klinicznej. Lancet Oncol. 2020;21(8):e386-e397.
Coudert M, Drouet Y, Delhomelle H, i in. Pierwsze szacunki ryzyka rozsianego raka żołądka u nosicieli wariantów patogennych linii zarodkowej CTNNA1. J Med Genet. 2022;59(12):1189-1195.
