Dziedziczna predyspozycja do raka związana z genem RAD51D wynika z heterozygotycznych wariantów patogennych, które zmniejszają naprawę DNA przez rekombinację homologiczną. Podąża za wzorcem autosomalnym dominującym i głównie zwiększa ryzyko raka nabłonkowego jajnika, jajowodu lub pierwotnej otrzewnej, a w mniejszym stopniu raka piersi. Penetrancja jest niepełna, a utrata funkcji sprzyja niestabilności genomowej i transformacji nowotworowej.
Nowotwory dziedziczne (gen RAD51D)
Gen RAD51D koduje białko RAD51D, będące jednym z paralogów rekombinazy RAD51 i składnikiem kompleksu BCDX2 wraz z RAD51B, RAD51C i XRCC2. Kompleks ten działa w szlaku zależnym od BRCA1 i BRCA2, ułatwiając tworzenie i stabilność nici RAD51, wierną naprawę pęknięć dwuniciowego DNA oraz odpowiedź na stres replikacyjny.
Utrata funkcji jednej kopii RAD51D zmniejsza zdolność komórki do naprawy DNA bez wprowadzania błędów. W guzie może dojść do inaktywacji zdrowej kopii i pojawienia się niedoboru rekombinacji homologicznej, chociaż zjawisko to nie występuje we wszystkich powiązanych nowotworach. Średnie skumulowane ryzyko do 80. roku życia szacuje się na około 13% dla raka jajowodowo-jajnikowego i 20% dla raka piersi, ale może być wyższe lub niższe w zależności od historii rodziny, ryzyka poligenicznego i innych czynników. Warianty patogenne są rzadkie, z częstością występowania około 0,05% w dużych kohortach osób kontrolnych bez objawów.
Symptomy
Osoby będące nosicielkami nie wykazują objawów klinicznych przed rozwinięciem guza. Rak jajnika, jajowodu lub pierwotny rak otrzewnej zwykle pojawia się w wieku dorosłym, a ryzyko wzrasta głównie po 50. roku życia; może powodować wzdęcia lub bóle brzucha, wczesne uczucie sytości, zmiany w oddawaniu moczu, zaburzenia jelitowe lub utratę wagi. Rak piersi również zazwyczaj pojawia się w wieku dorosłym i występuje większy odsetek guzów negatywnych dla receptorów estrogenowych i potrójnie negatywnych. Wiek wystąpienia i przebieg są zmienne, a wiele osób będących nosicielkami nigdy nie rozwija raka. Nie ustalono klinicznie istotnych powiązań z innymi typami nowotworów.
Zarządzanie chorobami
Nie ma leczenia, które wyeliminowałoby predyspozycje genetyczne. Postępowanie opiera się na poradnictwie genetycznym, indywidualnej ocenie ryzyka oraz profilaktyce lub wczesnym wykrywaniu. CA125 i ultrasonografia przezpochwowa nie wykrywają wiarygodnie raka jajnika we wczesnych stadiach ani nie wykazały redukcji śmiertelności. Dlatego zaleca się omówienie bilateralnej salpingo-ooforektomii redukującej ryzyko w wieku około 45-50 lat, po zakończeniu planów rozrodczych, lub wcześniej, jeśli występują obciążenia rodzinne o wcześniejszym początku. Salpingektomia z odroczoną ooforektomią nie jest uważana za ugruntowaną alternatywę poza badaniami klinicznymi. Nadzór nad piersiami powinien być dostosowany do obliczonego ryzyka i zazwyczaj obejmuje coroczne mammografie od około 40. roku życia, z włączeniem rezonansu magnetycznego, gdy ryzyko indywidualne jest wysokie. Profilaktyczna mastektomia nie jest rutynowo wskazana. Guzy są leczone w zależności od ich lokalizacji i profilu molekularnego; niedobór rekombinacji homologicznej może wpływać na stosowanie platyn lub inhibitorów PARP, ale izolowany wariant germinalny nie gwarantuje wrażliwości terapeutycznej.
Analizowane geny
Bibliografia
Komitet Doradczy ds. Genetyki Nowotworów evIQ. RAD51C lub RAD51D - zarządzanie ryzykiem (kobiety). Cancer Institute NSW. 2026.
Yang X, Song H, Leslie G, i inni. Ryzyko raka jajnika i piersi związane z patogennymi wariantami w RAD51C i RAD51D. J Natl Cancer Inst. 2020;112(12):1242-1250.
Ngeow J, Chiang J, Astiazaran-Symonds E, i inni. Postępowanie wobec osób z heterozygotycznymi zarodkowymi patogennymi wariantami w RAD51C, RAD51D i BRIP1: zasób praktyki klinicznej Amerykańskiego Kolegium Genetyki Medycznej i Genomiki. Genet Med. 2025;27(11):101557.
Torres-Esquius S, Llop-Guevara A, Gutiérrez-Enríquez S, i inni. Prewalencja niedoboru rekombinacji homologicznej wśród pacjentów z zarodkowym rakiem piersi lub jajnika RAD51C/D. JAMA Netw Open. 2024;7(4):e247811.
