Pierwotna hiperoksaluria typu 3 (PH3)

Pierwotna hiperoksaluria typu 3 (PH3) jest uwarunkowanym genetycznie zaburzeniem metabolizmu glioksylanu o autosomalnym recesywnym dziedziczeniu, spowodowanym mutacjami w genie HOGA1. Charakteryzuje się nadprodukcją szczawianów, co prowadzi do nawracającego tworzenia się kamieni nerkowych ze szczawianu wapnia, zazwyczaj od wczesnego dzieciństwa.

Gen HOGA1 dostarcza instrukcji do produkcji mitochondrialnego enzymu znanego jako 4-hydroksy-2-oksoglutaran aldolaza 1, który jest aktywny głównie w wątrobie i nerkach. Enzym ten odgrywa kluczową rolę w rozkładzie aminokwasu hydroksyproliny. Kiedy warianty w genie HOGA1 powodują powstawanie enzymu wadliwego lub niefunkcjonalnego, szlak metaboliczny zostaje zablokowany, powodując nagromadzenie prekursorów, zwłaszcza substratu enzymu HOGA1, czyli 4-hydroksy-2-oksoglutaranu (HOG), który ostatecznie przekształca się w nadmiar szczawianów.

Ta nadmierna produkcja szczawianów, substancji, która jest normalnie wydalana jako odpady, powoduje jej łączenie się z wapniem w moczu, tworząc kamienie nerkowe (nefrolityzę). PH3 jest dziedziczone w sposób autosomalny recesywny, co oznacza, że osoba, aby być dotknięta chorobą, musi odziedziczyć zmutowaną kopię genu HOGA1 od obojga rodziców. Jest to rzadki typ hiperoksalurii, stanowiący około 10% wszystkich przypadków pierwotnej hiperoksalurii i dotykający wszystkich populacji. Niemniej jednak częstotliwość występowania nosicieli sugeruje, że rozpowszechnienie choroby jest prawdopodobnie niedoszacowane.

Głównym, a często jedynym objawem PH3 są nawracające kamienie nerkowe (kamica moczowa) oraz znaczny wzrost poziomu wapnia w moczu (hiperkalciuria). Wiek wystąpienia jest zazwyczaj bardzo wczesny, ze średnim wiekiem rozpoznania między 2 a 4 rokiem życia. Objawy związane są z kamicą nerkową i mogą obejmować ból brzucha lub boku, krew w moczu (krwiomocz), częste oddawanie moczu i infekcje dróg moczowych. W przeciwieństwie do innych typów pierwotnej hiperoksalurii, postęp do przewlekłej choroby nerek lub niewydolności nerek jest bardzo rzadki w PH3, a większość pacjentów zachowuje czynność nerek.

W leczeniu PH3 celem jest zapobieganie tworzeniu się kamieni nerkowych. Obejmuje to wysokie spożycie płynów (hiperhydracja) w celu utrzymania dużej objętości moczu, co rozcieńcza stężenie szczawianów. Leczenie cytrynianem potasu jest również standardowe, ponieważ pomaga alkalizować mocz i jest silnym inhibitorem tworzenia się kryształów szczawianu wapnia. Ścisłe monitorowanie przez nefrologa jest niezbędne do kontrolowania objawów i zachowania funkcji nerek.