Pierwotny uogólniony niedobór karnityny (PUN) jest autosomalnym recesywnym dziedzicznym zaburzeniem cyklu karnitynowego. Jest on spowodowany wariantami patogennymi w genie SLC22A5, które zmniejszają funkcję transportera OCTN2. Prowadzi to do bardzo niskich stężeń karnityny w osoczu i tkankach, upośledzając produkcję energii z kwasów tłuszczowych, szczególnie w sercu, mięśniach szkieletowych i wątrobie.
Pierwotny układowy niedobór karnityny
Gen SLC22A5 koduje transporter OCTN2 (Organic Cation Transporter Novel 2), odpowiedzialny za wprowadzanie L-karnityny do komórek i jej reabsorpcję w nerkach w celu zapobiegania jej utracie z moczem. Funkcja ta jest szczególnie ważna w tkankach o wysokim zapotrzebowaniu energetycznym, takich jak serce, mięśnie szkieletowe, wątroba i nerki.
Karnityna umożliwia transport długołańcuchowych kwasów tłuszczowych do wnętrza mitochondriów, gdzie są one utleniane w celu produkcji energii. W przypadku występowania patogennych wariantów dwuallelicznych w SLC22A5, transporter działa wadliwie lub jest nieobecny, karnityna jest tracona przez nerki, a jej dostępność w tkankach znacznie spada. W rezultacie organizm nie jest w stanie dobrze wykorzystywać tłuszczów podczas postu lub infekcji, co sprzyja hipoglikemii hipoketotycznej, miopatii i kardiomiopatii. DSP dziedziczy się w sposób autosomalny recesywny. Jej częstość występowania różni się w zależności od populacji i programów badań przesiewowych noworodków; jest szczególnie częsta na Wyspach Owczych, a także opisano wysokie częstości w niektórych regionach Azji z powodu nawracających lub założycielskich wariantów.
Symptomy
Obraz kliniczny jest zmienny. U niemowląt i małych dzieci mogą wystąpić kryzysy metaboliczne wywołane głodem lub infekcjami, z niedożywieniem, letargiem, drażliwością, hepatomegalią, podwyższonymi transaminazami, hiperamonemią i hipoglikemią hipoketotyczną. W dzieciństwie choroba może również objawiać się miopatią, osłabieniem mięśni, podwyższonym poziomem kinazy kreatynowej i kardiomiopatią rozstrzeniową, która nieleczona może prowadzić do arytmii lub nagłej śmierci. Niektórzy dorośli odczuwają zmęczenie, arytmie lub pozostają bezobjawowi, a mogą zostać zidentyfikowani po badaniu przesiewowym noworodków dziecka z niskim poziomem karnityny.
Zarządzanie chorobami
Leczenie jest bardzo skuteczne, gdy zostanie rozpoczęte wcześnie. Podstawowe leczenie polega na przewlekłej doustnej suplementacji L-karnityną, dostosowanej do poziomu w osoczu i tolerancji, w celu przywrócenia dostępności karnityny i zapobiegania nieodwracalnym uszkodzeniom serca, mięśni i metabolizmu. Ponadto zaleca się unikanie długotrwałych postów, zapewnienie spożycia węglowodanów podczas chorób lub zabiegów oraz podawanie glukozy dożylnie, jeśli droga doustna nie jest tolerowana. Monitorowanie obejmuje kontrolę poziomu karnityny w osoczu, wzrostu i rozwoju, transaminaz, kinazy kreatynowej oraz okresową ocenę kardiologiczną z EKG i echokardiogramem.
Analizowane geny
Bibliografia
Chen Y, Lin Q, Zeng Y, et al. Gene spectrum and clinical traits of 10 patients with primary carnitine deficiency. Mol Genet Genomic Med. 2021 Feb;9(2):e1583.
Crefcoeur LL, Visser G, Ferdinandusse S, et al. Clinical characteristics of primary carnitine deficiency: A structured review using a case-by-case approach. J Inherit Metab Dis. 2022 May;45(3):386-405.
El-Hattab AW, Scaglia F. Disorders of carnitine biosynthesis and transport. Mol Genet Metab. 2015 Nov;116(3):107-12.
Lin Y, Lin B, Chen Y, et al. Biochemical and genetic characteristics of patients with primary carnitine deficiency identified through newborn screening. Orphanet J Rare Dis. 2021 Dec 4;16(1):503.
Rasmussen J, Nielsen OW, Janzen N, et al. Carnitine levels in 26,462 individuals from the nationwide screening program for primary carnitine deficiency in the Faroe Islands. J Inherit Metab Dis. 2014 Mar;37(2):215-22.
