Amyloidoza transtyretynowa (gen TTR)
Transtyretyna lub TTR jest białkiem produkowanym głównie w wątrobie i splocie naczyniowym mózgu, którego funkcją jest transport retinolu i hormonów tarczycy odpowiednio w osoczu i płynie mózgowo-rdzeniowym. TTR jest czynnikiem sprawczym szczególnej grupy chorób agregacji białek, w wyniku których dochodzi do gromadzenia się fibryli amyloidowych w określonych narządach i tkankach.
Choroby agregacji białek mogą być nabyte lub dziedziczone. Rodzinna amyloidoza transtyretynowa jest wyraźnym przykładem amyloidozy dziedzicznej i przebiega według autosomalnego dominującego wzorca dziedziczenia.
W rodzinnej amyloidozie transtyretynowej dochodzi do stopniowego gromadzenia się peptydu amyloidowego w obwodowym układzie nerwowym i innych narządach/tkankach, takich jak serce, nerki i mózg.
Symptomy
Patologia ujawnia się zwykle między trzecią a piątą dekadą życia. W zależności od wariantu obecnego w TTR, bardziej dotknięty może być obwodowy układ nerwowy (PNS), ośrodkowy układ nerwowy (CNS) lub inne narządy, takie jak serce. Wyróżnia się 3 główne fenotypy.
- Polineuropatia amyloidowa: neuropatia czuciowo-ruchowa kończyn dolnych, zespół cieśni nadgarstka, upośledzenie psychoruchowe, zaparcia lub biegunki, impotencja, kardiomiopatia, zmętnienie ciała szklistego, jaskra, nefropatia.
- Amyloidoza mózgowo-rdzeniowa: otępienie, ataksja, napięte i sztywne mięśnie, drgawki, psychoza, wodogłowie, krwotok i złogi amyloidu (w naczyniach leptomeningealnych, pajęczynówce pia i złogi podtwardówkowe).
- Amyloidoza serca: kardiomiopatie, takie jak arytmie, dławica piersiowa, niewydolność serca.
Zarządzanie chorobami
Jeszcze dekadę temu główną strategią leczenia pacjentów z amyloidozą transtyretynową był ortotopowy przeszczep wątroby. Obecnie dostępne są leki, które stabilizują TTR poprzez zapobieganie jego rozpadowi i gromadzeniu się, a tym samym spowalniają progresję choroby. Jednym z przykładów jest Vyndaqel (substancja czynna Tafamidis), lek zatwierdzony przez Europejską Agencję Leków (EMA) do leczenia dorosłych pacjentów z zajęciem nerwów (osoby z objawową polineuropatią).
FDA (Food and Drug Administration) zatwierdziła w 2019 r. kapsułki Vyndaqel (tafamidis meglumine) i Vyndamax (tafamidis) w leczeniu kardiomiopatii spowodowanej przez amyloidozę o podłożu transtyretynowym u osób dorosłych.
Analizowane geny
Bibliografia
Adams D, Algalarrondo V, Polydefkis M, et al . Expert opinion on monitoring symptomatic hereditary transthyretin-mediated amyloidosis and assessment of disease progression. Orphanet J Rare Dis. 2021 Oct 3;16(1):411.
Damy T, Costes B, Hagège AA, et al . Prevalence and clinical phenotype of hereditary transthyretin amyloid cardiomyopathy in patients with increased left ventricular wall thickness. Eur Heart J. 2016 Jun 14;37(23):1826-34.
Magalhães J, Eira J, Liz MA. The role of transthyretin in cell biology: impact on human pathophysiology. Cell Mol Life Sci. 2021 Sep;78(17-18):6105-6117.
Sekijima Y. Hereditary Transthyretin Amyloidosis. 2001 Nov 5 [updated 2021 Jun 17]. In: Adam MP, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Bean LJH, Gripp KW, Amemiya A, editors. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993-2022.
Skrahina V, Grittner U, Beetz C, et al . Hereditary transthyretin-related amyloidosis is frequent in polyneuropathy and cardiomyopathy of no obvious aetiology. Ann Med. 2021 Dec;53(1):1787-1796.
