Warianty patogenne genu ABCB11 powodują rodzinną postępującą wewnątrzwątrobową cholestazę typu 2, zmieniając białko BSEP, odpowiedzialne za eksport kwasów żółciowych z hepatocytów. Jego niedobór prowadzi do toksycznego nagromadzenia kwasów żółciowych, postępującego uszkodzenia wątroby, a w ciężkich postaciach do niewydolności wątroby od dzieciństwa.
Rodzinna cholestaza wewnątrzwątrobowa (gen ABCB11)
Cholestaza wewnątrzwątrobowa rodzinna związana z ABCB11 jest również znana jako postępująca rodzinna cholestaza wewnątrzwątrobowa typu 2 (PFIC2) lub niedobór BSEP. Dziedziczona jest w sposób autosomalny recesywny: zazwyczaj potrzebne są dwie patogenne warianty, po jednym w każdej kopii genu, aby rozwinęła się postać klasyczna. ABCB11 koduje pompę eksportującą sole żółciowe (BSEP), białko kanalikowe, które transportuje sole żółciowe z hepatocytów do żółci.
Gdy BSEP nie działa prawidłowo, kwasy żółciowe gromadzą się w wątrobie i uszkadzają hepatocyty, powodując cholestazę, stan zapalny, zwłóknienie i marskość. W przeciwieństwie do PFIC3, PFIC2 zazwyczaj przebiega z prawidłowym lub niskim poziomem GGT. Globalne występowanie rodzinnych cholestaz wewnątrzwątrobowych szacuje się na 1 na 50 000 do 100 000 urodzeń. Ciężkie warianty dwualleliczne w ABCB11 wiążą się dodatkowo ze zwiększonym ryzykiem rozwoju guzów wątrobowo-żółciowych, zwłaszcza raka wątrobowokomórkowego.
Symptomy
Objawy zazwyczaj pojawiają się w pierwszych miesiącach życia. Najbardziej charakterystycznym objawem jest silny, uporczywy świąd, który może poważnie wpływać na jakość życia. Zastój żółci może objawiać się nawracającą lub utrzymującą się żółtaczką, bladymi stolcami, ciemnym moczem, powiększeniem wątroby i opóźnieniem wzrostu. Mogą również wystąpić powikłania związane z zespołem złego wchłaniania i niedoborem witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E i K), a także progresja do marskości, nadciśnienia wrotnego, niewydolności wątroby lub raka wątroby.
Zarządzanie chorobami
Leczenie ma na celu zmniejszenie toksyczności żółci, kontrolę świądu i zapobieganie progresji uszkodzenia wątroby. Obejmuje to monitorowanie przez hepatologa, wsparcie żywieniowe i suplementację witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Kwas ursodeoksycholowy (UDCA) może być stosowany, chociaż odpowiedź jest zazwyczaj zmienna w PFIC2. W leczeniu świądu stosuje się leki takie jak ryfampicyna lub cholestyramina, a u niektórych pacjentów inhibitory transportu kwasów żółciowych w jelicie krętym (IBAT/ASBT). Jeśli leczenie farmakologiczne jest niewystarczające, można rozważyć drenaż żółciowy lub przeszczep wątroby w zaawansowanych lub opornych przypadkach.
Analizowane geny
Bibliografia
A Siddiqi I, Tadi P. Postępująca rodzinna wewnątrzwątrobowa cholestaza. 3 lipca 2023. W: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; styczeń 2025.
Vitale G, Mattiaccio A, Conti A, et al. Genetyka w rodzinnej wewnątrzwątrobowej cholestazie: wzorce kliniczne i rozwój raków wątroby i dróg żółciowych: przegląd literatury. Cancers (Basel). 14 lipca 2022;14(14):3421.
