Sjalidoza jest dziedzicznym zaburzeniem lizosomalnego magazynowania, o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym, spowodowanym przez patogenne warianty genu NEU1. Zmiany te zmniejszają lub znoszą aktywność neuraminidazy 1, co prowadzi do akumulacji sialilowanych oligosacharydów i glikopeptydów w lizosomach, z różnym stopniem zajęcia ośrodkowego układu nerwowego, siatkówki i innych tkanek.
Sialidoza
Gen NEU1 koduje neuraminidazę 1, czyli lizosomalną sialidazę, enzym odpowiedzialny za usuwanie końcowych reszt kwasu sialowego z glikoprotein, glikolipidów i oligosacharydów wewnątrz lizosomów. Reakcja ta umożliwia pełną degradację i recykling złożonych makrocząsteczek. Aby działać stabilnie, neuraminidaza 1 jest częścią lizosomalnego kompleksu wieloenzymatycznego wraz z innymi białkami ochronnymi.
W przypadku występowania patogennych wariantów NEU1, resztkowa aktywność enzymatyczna spada, a w wielu tkankach gromadzą się niezdegradowane związki sialilowane. Choroba jest uważana za spektrum kliniczne obejmujące sialidozę typu I, łagodniejszą i o późnym początku, znaną również jako zespół czerwonej plamki wiśniowej i mioklonie; oraz sialidozę typu II, o początku wrodzonym, niemowlęcym lub młodzieńczym, z bardziej wyraźnym zajęciem wielonarządowym. Dziedziczenie jest autosomalne recesywne, co oznacza, że dotknięta osoba musi odziedziczyć zmienioną kopię genu od każdego z rodziców. Jest to choroba ultrarzadka, z opisanymi kilkuset przypadkami, bez wyraźnych globalnych predyspozycji populacyjnych, chociaż niektóre powtarzające się warianty opisano w konkretnych grupach.
Symptomy
Wiek zachorowania i ciężkość objawów zależą od podtypu i resztkowej aktywności enzymatycznej. Sialidoza typu I zwykle pojawia się w okresie dojrzewania lub wczesnej dorosłości, z postępującymi miokloniami, ataksją, napadami padaczkowymi, utratą wzroku i charakterystyczną plamką pomarańczowoczerwoną na dnie oka, zwykle bez cech dysmorficznych ani znaczącego upośledzenia umysłowego. Sialidoza typu II manifestuje się wcześniej i może objawiać się wodobrzuszem płodowym lub, u niemowląt i dzieci, grubymi rysami twarzy, wielostawową dysostozą, hepatosplenomegalią, opóźnieniem rozwoju, drgawkami i zajęciem oczu. Diagnostyka opiera się na podwyższeniu stężenia sialilowanych oligosacharydów i jest potwierdzana badaniem enzymatycznym i genetycznym.
Zarządzanie chorobami
Obecnie nie istnieje żadne leczenie przyczynowe ani zatwierdzona terapia zastępcza enzymami w leczeniu sialidozy. Postępowanie jest objawowe i multidyscyplinarne, obejmujące kontrolę napadów padaczkowych i mioklonii, rehabilitację fizyczną i zawodową, wsparcie wzroku, monitorowanie ortopedyczne, oddechowe i żywieniowe w razie potrzeby oraz nadzór nad powikłaniami układowymi.
W postaciach ciężkich leczenie ma na celu zachowanie jakości życia i zapobieganie powikłaniom wtórnym. Badane są strategie takie jak terapia genowa, chaperony farmakologiczne i redukcja substratu, ale nie są one jeszcze częścią standardowego postępowania klinicznego.
Analizowane geny
Bibliografia
Khan A, Sergi C. Sialidoza: Przegląd morfologii i biologii molekularnej rzadkiej choroby wieku dziecięcego. Diagnostics (Basel). 2018 Apr 25;8(2):29.
Ding Y, Cheng M, Gong C. Dwa przypadki sialidozy typu I i przegląd piśmiennictwa. Orphanet J Rare Dis. 2024 Nov 27;19(1):440.
Kılıç M, İcil S, Sezer A, et al. Sialidoza typu 1 w tureckiej rodzinie: opis przypadku i przegląd piśmiennictwa. J Pediatr Endocrinol Metab. 2024 Dec 30;38(2):176-186.
Ahn JH, Kim AR, Lee C, et al. Pacjent z sialidozą typu 1 z nową mutacją delecyjną w genie NEU1: opis przypadku i przegląd piśmiennictwa. Cerebellum. 2019 Jun;18(3):659-664.
Peng ML, Chau SF, Chien JY, et al. Wgląd genetyczny i implikacje kliniczne mutacji NEU1 w sialidozie. Genes (Basel). 2025 Jan 25;16(2):151.
