Sitosterolemia jest rzadkim dziedzicznym zaburzeniem metabolizmu lipidów, o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym, charakteryzującym się nieprawidłowym gromadzeniem się steroli roślinnych we krwi i tkankach. Jest spowodowana patogennymi wariantami w genach ABCG5 lub ABCG8, które kodują jelitowy i wątrobowy transporter odpowiedzialny za ograniczenie wchłaniania i promowanie żółciowego wydalania tych związków.
Sitosterolemia
Geny ABCG5 i ABCG8 kodują białka sterolinę-1 i sterolinę-2, które współpracują jako transportujący heterodimer w jelicie cienkim i wątrobie. W normalnych warunkach kompleks ten wypycha fitosterole z powrotem do światła jelita i ułatwia ich wydzielanie do żółci, zapobiegając gromadzeniu się w organizmie roślinnych steroli, takich jak sitosterol, kampesterol lub stigmasterol.
Gdy istnieją dwualleliczne warianty patogenne wpływające na ABCG5 lub ABCG8, transporter traci swoją skuteczność, co prowadzi do nadmiernego wchłaniania jelitowego i niewystarczającego wydalania fitosteroli do żółci. W rezultacie związki te gromadzą się w osoczu i tkankach, co może prowadzić do powstawania ksanotomów, zaburzeń hematologicznych i przedwczesnej miażdżycy. Choroba dziedziczona jest w sposób autosomalny recesywny; dlatego osoba dotknięta chorobą zwykle dziedziczy dwie zmienione kopie związane z jednym z tych genów, po jednej od każdego rodzica. Jest to bardzo rzadka i prawdopodobnie niedodiagnozowana choroba, z ponad setką opisanych przypadków i kilkoma nawracającymi wariantami w konkretnych populacjach, takich jak określone grupy azjatyckie lub społeczności Amish.
Symptomy
Obraz kliniczny jest bardzo zmienny. Może rozpocząć się w dzieciństwie od znacznej hipercholesterolemii lub żółtaków ścięgnistych i guzkowych, ale może być również zdiagnozowany w wieku dorosłym lub pozostawać skąpoobjawowy przez lata. Główne objawy obejmują żółtaki, bóle stawów lub zapalenie stawów, splenomegalię i zaburzenia hematologiczne, takie jak niedokrwistość hemolityczna, stomaocytoza i makrotrombocytopenia. Najważniejszym powikłaniem jest przedwczesna miażdżyca, która może powodować chorobę wieńcową, zajęcie zastawek, zawał mięśnia sercowego lub nagły zgon, jeśli choroba nie zostanie rozpoznana i odpowiednio leczona.
Zarządzanie chorobami
Leczenie sitosteroolemii jest skuteczne, jeśli zostanie wdrożone wcześnie i skupi się na zmniejszeniu obciążenia fitosterolami. Podstawą leczenia jest dieta uboga w sterole roślinne, szczególnie należy unikać produktów wzbogaconych w sterole lub stanole, olejów roślinnych, orzechów, nasion, awokado i innych produktów bogatych w te związki. Preferowanym leczeniem farmakologicznym jest ezetymiba, która hamuje jelitowe wchłanianie steroli i znacząco obniża stężenie sitosterolu w osoczu. W przypadkach z niepełną odpowiedzią można dodać sekwestranty kwasów żółciowych, podczas gdy same statyny nie korygują głównego defektu. Monitorowanie obejmuje kontrolę fitosteroli, profil lipidowy, morfologię krwi, czynność wątroby i ocenę kardiologiczną.
Analizowane geny
Bibliografia
Myrie SB, Steiner RD, Mymin D. Sitosterolemia. 2013 kwi 4 [zaktualizowano 2020 lip 16]. W: Adam MP, Bick S, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, redaktorzy. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
Tada H, Nomura A, Ogura M, et al. Diagnosis and Management of Sitosterolemia 2021. J Atheroscler Thromb. 2021 sie 1;28(8):791-801.
Liebeskind A, Peterson AL, Wilson D. Sitosterolemia. 2023 mar 10. W: Feingold KR, Adler RA, Ahmed SF, Anawalt B, Blackman MR, Chrousos G, Corpas E, de Herder WW, Dhatariya K, Dungan K, Hamilton E, Hofland J, Jan de Beur S, Kalra S, Kaltsas G, Kapoor N, Kim M, Koch C, Kopp P, Korbonits M, Kovacs CS, Kuohung B, Laferrère B, Levy M, McGee EA, McLachlan R, Muzumdar R, Purnell J, Rey R, Sahay R, Shah AS, Sperling MA, Stratakis CA, Trence DL, Wilson DP, redaktorzy. Endotext [Internet]. South Dartmouth (MA): MDText.com, Inc.; 2000–.
Peterson AL, DeLine J, Korcarz CE, et al. Phenotypic Variability in Atherosclerosis Burden in an Old-Order Amish Family With Homozygous Sitosterolemia. JACC Case Rep. 2020 kwi 15;2(4):646-650.
