Wrodzony przerost nadnerczy z powodu niedoboru 21-hydroksylazy jest spowodowany dwuallelicznymi wariantami patogennymi w genie CYP21A2 i dziedziczony jest w sposób autosomalny recesywny. Zmniejszona aktywność enzymatyczna ogranicza syntezę kortyzolu, a w ciężkich postaciach aldosteronu, zwiększa ACTH i sprzyja nadmiernej produkcji androgenów nadnerczowych.
Wrodzony przerost nadnerczy (WPN)
CYP21A2 koduje 21-hydroksylazę lub cytochrom P450c21, enzym kory nadnerczy. Konwertuje progesteron do 11-deoxykortykosteronu i 17-hydroksyprogesteron do 11-deoxykortyzolu, co jest niezbędne do syntezy aldosteronu i kortyzolu.
Niedobór zmniejsza poziom kortyzolu i usuwa jego ujemne sprzężenie zwrotne, powodując wzrost ACTH, hiperplazję nadnerczy i przekierowanie prekursorów w stronę androgenów. Występują klasyczne formy utraty soli i proste wirylizujące oraz łagodniejsza postać nieklasyczna. Postać klasyczna dotyka około 1 na 10 000-20 000 noworodków; postać nieklasyczna jest częstsza i osiąga wysokie rozpowszechnienie w niektórych populacjach żydów aszkenazyjskich, śródziemnomorskich, latynoskich i słowiańskich. Obraz kliniczny jest zmienny.
Symptomy
Klasyczna forma pojawia się przy urodzeniu lub w pierwszych tygodniach życia. U dziewcząt z kariotypem 46,XX może wystąpić wirylizacja zewnętrznych narządów płciowych, podczas gdy chłopcy zazwyczaj mają prawidłowe narządy płciowe. Postać z utratą soli powoduje wymioty, odwodnienie, utratę masy ciała, hiponatremię, hiperkaliemię i ryzyko przełomu nadnerczowego. Prosta postać wirylizująca zapobiega ciężkiej utracie soli, ale powoduje przyspieszone tempo wzrostu, zaawansowany wiek kostny, przedwczesną pubarche i niższy wzrost dorosły. Postać nieklasyczna pojawia się później z przedwczesną pubarche, trądzikiem, hirsutyzmem, nieregularnościami menstruacyjnymi lub subpłodnością; niektórzy pacjenci pozostają bezobjawowi.
Zarządzanie chorobami
Nie istnieje leczenie przyczynowe. Badania przesiewowe noworodków z 17-hydroksyprogesteronem pozwalają wykryć postacie klasyczne przed kryzysem. Podaje się glikokortykosteroidy w celu uzupełnienia kortyzolu i kontrolowania androgenów; postać tracąca sole wymaga dodatkowo fludrokortyzonu, a u niemowląt sodu. Dawki należy dostosowywać podczas gorączki, urazów lub operacji, zapewnić hydrokortyzon awaryjny i monitorować wzrost, ciśnienie krwi, elektrolity, reninę, steroidy nadnerczowe, wiek kostny i płodność. Postać nieklasyczna jest zazwyczaj leczona tylko wtedy, gdy jest objawowa. Crinecerfont może być stosowany, tam gdzie jest to dozwolone, jako dodatek do postaci klasycznej, nie zastępując glikokortykosteroidów. Terapia genowa jest nadal przedmiotem badań.
Analizowane geny
Bibliografia
Nimkarn S, Gangishetti PK, Yau M, New MI. Wrodzony przerost nadnerczy z niedoborem 21-hydroksylazy. GeneReviews®. 2002; zaktualizowano w 2016 r.
Speiser PW, Arlt W, Auchus RJ, et al. Wrodzony przerost nadnerczy z powodu niedoboru 21-hydroksylazy steroidowej: wytyczne postępowania klinicznego Endocrine Society. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(11):4043-4088.
New MI, Abraham M, Gonzalez B, et al. Korelacja genotyp-fenotyp w 1507 rodzinach z wrodzonym przerostem nadnerczy spowodowanym niedoborem 21-hydroksylazy. Proc Natl Acad Sci U S A. 2013;110(7):2611-2616.
Auchus RJ, Hamidi O, Pivonello R, et al. Badanie fazy 3 crinecerfontu w wrodzonym przeroscie nadnerczy u dorosłych. N Engl J Med. 2024;391(6):504-514.
