Zespół Alagille'a (Alagille syndrome, AS) jest wieloukładowym zaburzeniem genetycznym, zazwyczaj o autosomalnie dominującym dziedziczeniu, spowodowanym głównie przez patogenne warianty w genie JAG1 i, rzadziej, w genie NOTCH2. Te zmiany wpływają na szlak sygnalizacyjny Notch, który jest kluczowy podczas rozwoju zarodkowego, i powodują różne anomalie dotyczące wątroby, serca, szkieletu, oczu, nerek i układu naczyniowego.
Zespół Alagille’a
Zespół Alagille jest w większości przypadków spowodowany wariantami w genie JAG1, który koduje ligand szlaku Notch; niewielki odsetek pacjentów prezentuje warianty w genie NOTCH2, który koduje receptor tego samego szlaku. Sygnalizacja Notch reguluje komunikację między komórkami podczas tworzenia narządów i uczestniczy w różnicowaniu wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, struktur serca, kręgów, oka i naczyń krwionośnych.
Gdy JAG1 lub NOTCH2 zawierają patogenne warianty, ta komunikacja komórkowa ulega zaburzeniu, a rozwój różnych tkanek może być niepełny lub nieprawidłowy. Typowym objawem wątrobowym jest niedobór wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, prowadzący do przewlekłej cholestazy, żółtaczki, świądu, żółtaków, złego wchłaniania tłuszczów i niedoboru witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Choroba przebiega według wzorca autosomalnego dominującego: jedna zmieniona kopia może wywołać zaburzenie, chociaż ekspresyjność jest bardzo zróżnicowana, a niektórzy członkowie rodziny z tym samym wariantem mogą wykazywać łagodne lub subkliniczne objawy. Szacowana częstość występowania wynosi około 1 na 30 000 do 50 000 żywych urodzeń.
Symptomy
Początek zazwyczaj pojawia się w pierwszych miesiącach życia, szczególnie w przypadkach cholestazy noworodków. Główne objawy obejmują uporczywą żółtaczkę, silny świąd, opóźnienie wzrostu i niedobory żywieniowe. Częste są również choroby serca, zwłaszcza zwężenie tętnicy płucnej, wady kręgów, takie jak kręgi motylkowe, tylne embriotokson lub inne wady oczu, charakterystyczne rysy twarzy oraz zmiany w nerkach lub naczyniach. Ciężkość jest bardzo zróżnicowana: niektórzy pacjenci mają postępującą chorobę wątroby wymagającą przeszczepu, podczas gdy inni mają łagodniejsze objawy.
Zarządzanie chorobami
Leczenie jest wielodyscyplinarne i koncentruje się na kontrolowaniu cholestazy, świądu, niedoborów żywieniowych oraz powikłań sercowych, nerkowych lub naczyniowych. Leczenie wątroby może obejmować kwas ursodezoksycholowy, suplementy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i wsparcie żywieniowe. W przypadku świądu można stosować leki, takie jak ryfampicyna, żywice wiążące kwasy żółciowe lub inhibitory jelitowego transportera kwasów żółciowych, takie jak maralixibat, gdy są wskazane.
Znaczące choroby serca mogą wymagać interwencji specjalistycznej. W przypadkach zaawansowanej niewydolności wątroby lub opornego świądu może być konieczny przeszczep wątroby, chociaż nie leczy on manifestacji pozawątrobowych. Zaleca się okresowe monitorowanie kliniczne i poradnictwo genetyczne dla rodziny.
Analizowane geny
Bibliografia
Spinner NB, Loomes KM, Krantz ID, et al. Zespół Alagille'a. GeneReviews®.
Kohut TJ, Gilbert MA, Loomes KM. Zespół Alagille'a: Skupiony przegląd cech klinicznych, genetyki i leczenia. Semin Liver Dis. 2021.
Ayoub MD, Kamath BM. Zespół Alagille'a: Aktualne zrozumienie patogenezy i wyzwania w diagnostyce i leczeniu. Clin Liver Dis. 2022.
Gilbert MA, Bauer RC, Rajagopalan R, et al. Aktualizacja mutacji zespołu Alagille'a. Hum Mutat. 2019.
