Zespół Alporta sprzężony z chromosomem X jest dziedziczną chorobą spowodowaną przez patogenne warianty genu COL4A5. Zwykle jest cięższy u mężczyzn, podczas gdy u kobiet obserwuje się zmienne nasilenie objawów klinicznych. Uszkodzenie łańcucha alfa-5 kolagenu typu IV upośledza błonę podstawną kłębuszka i prowadzi do postępującej nefropatii, która może być związana z neurosensorycznym niedosłuchem i wadami wzroku.
Zespół Alporta sprzężony z chromosomem X
COL4A5 koduje łańcuch alfa-5 kolagenu typu IV, który jest składany z łańcuchami alfa-3 i alfa-4. Powstały heterotrimer tworzy niezbędną sieć strukturalną kłębuszkowej błony podstawnej oraz wyspecjalizowanych błon ślimaka i oka.
Warianty patogenne wpływają na syntezę lub składanie tej sieci, powodując ścieńczenie, nieregularne pogrubienie i laminację kłębuszkowej błony podstawnej. Hemicygotyczni mężczyźni zazwyczaj postępują szybciej. U heterozygotycznych kobiet zmienna inaktywacja chromosomu X przyczynia się do spektrum objawów od izolowanej krwiomoczu po zaawansowaną chorobę nerek. Dotknięta chorobą kobieta przekazuje wariant w 50% ciąż; dotknięty chorobą mężczyzna przekazuje go wszystkim swoim córkom i żadnemu z synów. Dokładna częstość występowania jest niepewna; szacunki genomiczne wskazują na ok. 1 na 2320 osób z patogennymi wariantami COL4A5.
Symptomy
Przewlekła mikroskopowa krwiomocz zwykle pojawia się od dzieciństwa. U chłopców zazwyczaj rozwija się białkomocz, następnie nadciśnienie, pogorszenie czynności nerek i schyłkowa niewydolność nerek; szybkość postępu zależy częściowo od rodzaju wariantu. Obustronne, czuciowo-nerwowe upośledzenie słuchu nie jest wrodzone i zwykle jest wykrywane pod koniec dzieciństwa lub w okresie dojrzewania. Mogą również wystąpić przednie soczewkowate zmiany rogówki i zmiany siatkówki, szczególnie w ciężkich fenotypach. Kobiety zazwyczaj rozwijają się wolniej, ale u niektórych rozwija się białkomocz, utrata słuchu i przewlekła choroba nerek w wieku dorosłym.
Zarządzanie chorobami
Nie istnieje leczenie przyczynowe, które przywraca prawidłową sieć kolagenu typu IV. Leczenie obejmuje obserwację nefrologiczną z kontrolą albuminurii lub proteinurii, ciśnienia tętniczego i funkcji nerek. Wczesne zablokowanie układu renina-angiotensyna za pomocą inhibitorów konwertazy angiotensyny lub antagonistów receptora angiotensyny opóźnia progresję i powinno być indywidualizowane w zależności od wieku i sytuacji klinicznej. Zaleca się również kontrolę słuchu i wzroku, unikanie nefrotoksyn oraz badanie krewnych z grupy ryzyka. Dializa i przeszczep nerki są stosowane w schyłkowej niewydolności nerek; nefropatia anty-błonowa podstawna kłębuszków nerkowych po przeszczepie jest rzadka. Badane są nowe strategie nefroochronne, ale żadna obecnie nie koryguje wady genetycznej.
Analizowane geny
Bibliografia
Nozu K, Yamamura T, Horinouchi T. Zespół Alporta. GeneReviews®. Aktualizacja 2025.
Torra R, Lipska-Zietkiewicz B, Acke F, et al. Diagnosis, management and treatment of the Alport syndrome: 2024 guideline on behalf of ERKNet, ERA and ESPN. Nephrol Dial Transplant. 2025;40(6):1091-1106.
Savige J, Lipska-Zietkiewicz BS, Watson E, et al. Guidelines for Genetic Testing and Management of Alport Syndrome. Clin J Am Soc Nephrol. 2022;17(1):143-154.
Suzuki R, Sakakibara N, Murakami S, et al. Genotype and X-chromosome inactivation are associated with disease severity in females with X-linked Alport syndrome. Nephrol Dial Transplant. 2025;40(4):688-695.
