Zespół Alströma jest wieloukładową i postępującą chorobą dziedziczną, dziedziczoną autosomalnie recesywnie, spowodowaną przez warianty dwualleliczne w genie ALMS1. Zaburzenie tej białkowej cząsteczki związanej z centrosomami i rzęskami pierwotnymi prowadzi do ciliopatii z postępującym upośledzeniem wzroku i słuchu, otyłością u dzieci, insulinoopornością, cukrzycą typu 2 oraz dysfunkcją serca, wątroby i nerek.
Zespół Alströma
Gen ALMS1 koduje dużą białko, które znajduje się głównie w centrosomach i ciałach podstawnych rzęsek pierwotnych. Struktury te działają jako platformy sygnalizacji komórkowej i uczestniczą w procesach transportu wewnątrzkomórkowego, organizacji cytoszkieletu oraz reakcji różnych tkanek na sygnały metaboliczne i rozwojowe. Dlatego też funkcja ALMS1 jest szczególnie istotna w narządach o wysokim zapotrzebowaniu funkcjonalnym, takich jak siatkówka, ucho wewnętrzne, serce, wątroba, nerka i tkanki metaboliczne.
Warianty patogenne w ALMS1 zazwyczaj powodują utratę funkcji białka i zaburzają biologię rzęsek pierwotnych, prowadząc do postępującego obrazu wieloukładowego. Najbardziej charakterystyczne objawy obejmują dystrofię czopków i pręcików, niedosłuch odbiorczy, otyłość u dzieci, znaczną insulinooporność i postępujące włóknienie narządów takich jak wątroba, nerka, płuco i mięsień sercowy. Choroba jest dziedziczona w sposób autosomalny recesywny, co oznacza, że dotknięta osoba musi odziedziczyć dwie zmienione kopie genu, po jednej od każdego rodzica. Jest to zaburzenie ultrarzadkie, z mniej niż 1000 przypadkami opisanymi w światowej literaturze i szacunkową częstością występowania od 1 na 100 000 do 1 na 1 000 000 żywych urodzeń. Dotyka osoby z różnych grup etnicznych i wykazuje znaczną zmienność kliniczną.
Symptomy
Początek zespołu Alströma zazwyczaj następuje w pierwszych miesiącach życia. Dystrofia czopków i pręcików powoduje oczopląs, światłowstręt i postępującą utratę wzroku, często prowadząc do prawnej ślepoty w dzieciństwie lub okresie dojrzewania. Dwustronna neurosensoryczna utrata słuchu pojawia się stopniowo, a otyłość w dzieciństwie towarzyszy insulinooporność, hipertriglicerydemia i wczesna cukrzyca typu 2. Mogą również wystąpić kardiomiopatia rozstrzeniowa w okresie niemowlęcym lub późniejsza kardiomiopatia restrykcyjna/rozstrzeniowa, stłuszczeniowa choroba wątroby, zwłóknienie wątroby, postępująca dysfunkcja nerek, zaburzenia endokrynologiczne i powikłania oddechowe. Rozwój poznawczy jest zazwyczaj zachowany, chociaż u niektórych pacjentów występują łagodne opóźnienia w rozwoju lub trudności w nauce.
Zarządzanie chorobami
Nie istnieje leczenie uwarunkowane zespołem Alströma, dlatego leczenie opiera się na wczesnym wykrywaniu i multidyscyplinarnym monitorowaniu powikłań. Zaleca się okresowe badania okulistyczne, audiologiczne, kardiologiczne, endokrynologiczne, wątrobowe i nerkowe, wraz ze wsparciem żywieniowym, dostosowaną aktywnością fizyczną i leczeniem otyłości, insulinooporności, cukrzycy i dyslipidemii. Problemy kardiologiczne i nerkowe leczy się standardowymi metodami w zależności od ciężkości klinicznej. Utrata wzroku i słuchu wymaga pomocy do widzenia z bliska, adaptacji edukacyjnej, aparatów słuchowych lub implantów ślimakowych, gdy są wskazane. Głównym celem jest przewidywanie powikłań, utrzymanie funkcjonalności i poprawa jakości życia.
Analizowane geny
Bibliografia
Paisey RB, Steeds R, Barrett T, et al. Alström Syndrome. 2003 lut 7 [zaktualizowano 2019 cze 13]. W: Adam MP, Bick S, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, redaktorzy. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
Tahani N, Maffei P, Dollfus H, et al. Consensus clinical management guidelines for Alström syndrome. Orphanet J Rare Dis. 2020 wrz 21;15(1):253.
Bea-Mascato B, Valverde D. Genotype-phenotype associations in Alström syndrome: a systematic review and meta-analysis. J Med Genet. 2023 gru 21;61(1):18-26.
