Zespół Marfana to ultrarzadkie zaburzenie mitochondrialne spowodowane przez patogenne warianty w genie TAFAZZIN (wcześniej TAZ). Jest dziedziczony sprzężony z chromosomem X i dotyka głównie mężczyzn. Niedobór tafazyny zaburza metabolizm kardiolipiny mitochondrialnej i upośledza funkcje energetyczne, zwłaszcza w sercu, mięśniach szkieletowych i neutrofilach.
Zespół Bartha
Gen TAFAZZIN, zlokalizowany na Xq28, koduje tafazynę, transacylazę fosfolipidów związaną z wewnętrzną błoną mitochondrialną. Białko to przebudowuje łańcuchy kwasów tłuszczowych świeżo zsyntetyzowanej kardiolipiny i sprzyja tworzeniu dojrzałych postaci, głównie tetralinoleoil-kardiolipiny. Kardiolipina przyczynia się do utrzymania organizacji grzebieni mitochondrialnych, stabilności kompleksów łańcucha oddechowego oraz wydajnej fosforylacji oksydacyjnej.
Patogenne warianty zmniejszają lub eliminują aktywność tafazyny, powodując obniżenie poziomu dojrzałej kardiolipiny i akumulację monolizokardiolipiny. Ta zmiana dezorganizuje błonę mitochondrialną i wpływa na produkcję energii, odpowiedź na stres metaboliczny oraz funkcjonowanie różnych tkanek. Zespół dziedziczy się w sposób sprzężony z chromosomem X: zwykle chorują mężczyźni z pojedynczym allelem, a heterozygotyczne kobiety są zazwyczaj bezobjawowe, choć opisano przypadki wyjątkowe związane z niekorzystną inaktywacją chromosomu X lub aberracjami chromosomowymi. Szacuje się przybliżoną częstość występowania jednego na milion mężczyzn, z około 230-250 zidentyfikowanymi pacjentami na całym świecie, choć prawdopodobnie istnieje niedodiagnozowanie.
Symptomy
Choroba zazwyczaj objawia się w okresie płodowym, noworodkowym lub we wczesnym dzieciństwie. Kardiomiopatia pojawia się zwykle przed ukończeniem piątego roku życia i jest zazwyczaj rozstrzeniowa, z fibroelastozą wsierdzia lub bez niej, bądź z niedostatecznym skurczem lewej komory; rzadziej jest przerostowa. Może powodować trudności w oddychaniu, problemy z karmieniem, niewielki przyrost masy ciała, niewydolność serca, zaburzenia rytmu serca i nagłą śmierć.
Neutropenia może być przewlekła, cykliczna lub okresowa i zwiększa ryzyko infekcji bakteryjnych, owrzodzeń aftowych, zapalenia płuc i sepsy. Często występują również hipotonia, osłabienie mięśni proksymalnych, opóźnienie rozwoju motorycznego, zmęczenie i nietolerancja wysiłku. Może wystąpić opóźnienie wzrostu przed okresem dojrzewania, trudności z karmieniem, hipoglikemia, a czasami kwasica mleczanowa lub zaburzenia uczenia się.
Zarządzanie chorobami
Nie istnieje leczenie przyczynowe. Postępowanie wymaga multidyscyplinarnego nadzoru, z okresowym nadzorem kardiologicznym za pomocą EKG, Holtera i echokardiografii, oprócz zwykłego leczenia niewydolności serca i arytmii. Niektórzy pacjenci mogą wymagać wszczepienia kardiowertera-defibrylatora lub przeszczepu serca.
Należy unikać przedłużonego postu i odwodnienia, zapewniając odpowiednie spożycie glukozy podczas chorób lub procedur medycznych. Fizjoterapia, dostosowana aktywność fizyczna i wsparcie żywieniowe pomagają zachować funkcję i wzrost.
Analizowane geny
Bibliografia
Ferreira C, Pierre G, Thompson R, Vernon H. Zespół Barth. GeneReviews®. Aktualizacja: 8 stycznia 2026.
Orphanet. Zespół Barth. ORPHA:111.
Taylor C, Rao ES, Pierre G, et al. Presentation and natural history of Barth syndrome: an overview. J Inherit Metab Dis. 2022;45(1):7-16.
Miller PC, Ren M, Schlame M, Toth MJ, Phoon CKL. A Bayesian Analysis to Determine the Prevalence of Barth Syndrome in the Pediatric Population. J Pediatr. 2020;217:139-144.
Sergi CM. Barth Syndrome: TAFAZZIN Gene, Cardiologic Aspects, and Mitochondrial Studies-A Comprehensive Narrative Review. Genes (Basel). 2025;16(4):465.
