Zespół Barttera typu 3 to dziedziczna tubulopatia nerkowa o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym, spowodowana wariantami dwuallelicznymi w genie CLCNKB. Gen ten koduje kanał chlorkowy ClC-Kb, niezbędny do reabsorpcji soli w dystalnych odcinkach nefronów. Jego dysfunkcja prowadzi do utraty chlorków, sodu i wody przez nerki, z hipokaliemią, zasadowicą metaboliczną oraz prawidłowym lub niskim ciśnieniem krwi.
Zespół Barttera typ 3
Gen CLCNKB dostarcza instrukcji do produkcji kanału chlorkowego ClC-Kb, należącego do rodziny CLC. Kanał ten jest wyrażany głównie w grubej części wstępującej pętli Henlego, kanalikach dystalnych i innych segmentach nerek, gdzie ułatwia bazolateralne wydalanie chlorków z komórek kanalikowych do krwi. Proces ten jest niezbędny dla prawidłowej reabsorpcji chlorku sodu przez nerki i utrzymania równowagi wodno-elektrolitowej.
Gdy występują patogenne warianty w CLCNKB, kanał ClC-Kb jest dysfunkcyjny lub nieobecny. Prowadzi to do przewlekłej utraty soli przez nerki, aktywacji układu renina-angiotensyna-aldosteron, hipokaliemii, hipochloremii i zasadowicy metabolicznej. Zespół Barttera typu 3 jest jednym z najczęstszych podtypów i charakteryzuje się dużą heterogennością kliniczną: może objawiać się jako postać noworodkowa lub klasyczna zespołu Barttera, ale także jako łagodniejszy fenotyp przypominający zespół Gitelmana, z hipomagnezemią i hipokalcjurią u niektórych pacjentów. Dziedziczenie jest autosomalne recesywne, co oznacza, że dotknięta osoba musi odziedziczyć zmienioną kopię genu od każdego rodzica. Ogólna częstość występowania zespołu Barttera jest niska, szacowana na około 1 na 1 000 000 żywych urodzeń, chociaż istnieją nawracające lub założycielskie warianty w niektórych populacjach.
Symptomy
Wiek wystąpienia zespołu Barttera typu 3 jest zmienny, od okresu noworodkowego do późnego dzieciństwa lub wieku dorosłego. Najczęstsze objawy obejmują poliurię, polidypsję, nawracające odwodnienie, wymioty, osłabienie mięśni, skurcze i opóźnienie wzrostu u dzieci. W analizach często obserwuje się hipokaliemię, zasadowicę metaboliczną, podwyższony poziom reniny i aldosteronu oraz normalne lub niskie ciśnienie krwi. Niektórzy pacjenci prezentują obraz noworodkowy z wcześniactwem lub wielowodziem, podczas gdy inni mają łagodniejsze i późniejsze objawy, z cechami biochemicznymi podobnymi do zespołu Gitelmana.
Zarządzanie chorobami
Leczenie koncentruje się na zapobieganiu odwodnieniu i stałym korygowaniu zaburzeń elektrolitowych. Terapia zazwyczaj obejmuje doustne suplementy potasu i sodu, odpowiednie spożycie płynów, a w niektórych przypadkach magnezu. W celu zmniejszenia utraty soli przez nerki można stosować niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak indometacyna lub ibuprofen, zawsze z monitorowaniem potencjalnych skutków żołądkowo-jelitowych i nerkowych. U niektórych pacjentów dodaje się leki oszczędzające potas, takie jak spironolakton, eplerenon lub amiloryd. Monitorowanie powinno obejmować regularne kontrole wzrostu, ciśnienia krwi, elektrolitów, funkcji nerek i powikłań, takich jak nefrokacynoza lub przewlekła choroba nerek. Zaleca się poradnictwo genetyczne dla rodziny.
Analizowane geny
Bibliografia
García-Castaño A, Gómez-Conde S, Gondra L, et al. Zmienność genotypowa u pacjentów z kliniczną diagnozą zespołu Barttera typu 3. Sci Rep. 2023 Aug 3;13(1):12587.
Seys E, Andrini O, Keck M, et al. Kliniczne i genetyczne spektrum zespołu Barttera typu 3. J Am Soc Nephrol. 2017 Aug;28(8):2540-2552.
Han Y, Cheng H, Shao S, et al. Trzynaście nowych wariantów CLCNKB i badanie powiązania genotypu z fenotypem u 42 chińskich pacjentów z zespołem Barttera typu 3. Endocrine. 2020 Apr;68(1):192-202.
