Zespół Chédiaka-Higashiego (CHS) to wieloukładowy pierwotny niedobór odporności, dziedziczony autosomalnie recesywnie, spowodowany przez warianty dwualleliczne genu LYST. Zaburzenie transportu lizosomalnego prowadzi do powstawania olbrzymich i dysfunkcyjnych ziarnistości w leukocytach, melanocytach i komórkach nerwowych, powodując nawracające infekcje, częściowe albinizm okulokutaniczny, skazę krwotoczną i ryzyko histiocytozy złośliwej.
Zespół Chediaka-Higashiego
Gen LYST (Lysosomal Trafficking Regulator) koduje białko biorące udział w regulacji wielkości, dojrzewania i ruchu lizosomów oraz innych powiązanych organelli, takich jak ziarnistości leukocytów, melanosomy i ziarnistości płytek krwi. Struktury te są niezbędne do degradacji komórkowej, odpowiedzi immunologicznej, pigmentacji i krzepnięcia. W komórkach odpornościowych umożliwiają przechowywanie i uwalnianie enzymów i cząsteczek cytotoksycznych potrzebnych do niszczenia mikroorganizmów i zainfekowanych komórek. W przypadku obecności patogennych wariantów genu LYST tworzą się nieprawidłowo duże ziarnistości lizosomalne, które nie są odpowiednio mobilizowane ani wydzielane. W neutrofilach i limfocytach cytotoksycznych wada ta zmniejsza zdolność do eliminacji bakterii i sprzyja ciężkim lub nawracającym infekcjom. W melanocytach zaburza dystrybucję melaniny i powoduje hipopigmentację skóry, włosów i oczu. Zajęcie neuronów może prowadzić do postępujących objawów neurologicznych, szczególnie w postaciach atypowych lub u długoterminowych przeżywalnych pacjentów. Dziedziczenie jest autosomalne recesywne, co oznacza, że osoba dotknięta chorobą musi odziedziczyć dwie zmienione kopie genu. Jest to ultrarzadka choroba, z mniej niż 500 przypadkami opisanymi w literaturze i bez wyraźnej predylekcji etnicznej.
Symptomy
Początek zespołu Chédiaka-Higashiego zwykle występuje w dzieciństwie. Główne objawy obejmują nawracające i ciężkie infekcje bakteryjne, częściowy albinizm oczno-skórny (jasne lub srebrne włosy, blada skóra, światłowstręt lub oczopląs) oraz skłonność do krwawień lub łatwego powstawania siniaków. Charakterystycznym powikłaniem jest faza przyspieszona, odpowiadająca limfohistiocytozie hemofagocytarnej, która charakteryzuje się gorączką, hepatosplenomegalią, cytopeniami i potencjalnie śmiertelnym zapaleniem ogólnoustrojowym. Mogą również wystąpić neuropatia obwodowa, ataksja, pogorszenie funkcji poznawczych lub parkinsonizm. Stwierdzenie olbrzymich ziarnistości w leukocytach w rozmazie krwi jest kluczowym elementem morfologicznym ukierunkowującym diagnozę.
Zarządzanie chorobami
Zarządzanie CHS jest złożone i powinno być prowadzone w ośrodkach posiadających doświadczenie w zakresie niedoborów odporności i limfohistiocytozy hemofagocytarnej. Infekcje wymagają wczesnego leczenia, a w niektórych przypadkach profilaktyki przeciwdrobnoustrojowej lub wsparcia czynnikiem stymulującym tworzenie kolonii granulocytów. Faza przyspieszona jest leczona immunosupresją i chemioterapią w celu opanowania hiperaktywacji zapalnej. Przeszczepienie komórek macierzystych krwiotwórczych, idealnie wykonane wcześnie i przed znacznym uszkodzeniem neurologicznym, jest jedynym leczeniem przyczynowym zmian hematologicznych i immunologicznych. Jednakże nie koryguje albinizmu ani nie zapobiega postępującej neurodegeneracji, dlatego wymagane jest długoterminowe monitorowanie neurologiczne, okulistyczne i wsparcie.
Analizowane geny
Bibliografia
Talbert ML, Malicdan MCV, Introne WJ. Zespół Chediaka-Higashiego. Curr Opin Hematol. 2023 lip;30(4):144-151.
Deng R, Zhao J, Liang J, i inni. Zespół Chediaka-Higashiego: kompleksowy opis przypadku i przegląd piśmiennictwa. Clin Lab. 2025 kwiecień 1;71(4).
Greene S, Soldatos A, Toro C, i inni. Zespół Chediaka-Higashiego: spektrum od włosów do stóp. Semin Pediatr Neurol. 2024 grudzień;52:101168.
