Zespół Holt-Oram (SHO) jest genetycznym zaburzeniem rozwojowym, które wiąże się z anomaliami kończyn górnych, szczególnie promienia, z wrodzonymi wadami serca i/lub zaburzeniami przewodzenia serca. Jest spowodowany głównie przez patogenne warianty w genie TBX5 i dziedziczony jest w sposób autosomalny dominujący. Zaburzenie tego czynnika transkrypcyjnego zakłóca niezbędne programy embrionalne do skoordynowanego tworzenia serca, ramion i dłoni.
Zespół Holt-Oram
Gen TBX5 (T-Box Transcription Factor 5) koduje czynnik transkrypcyjny, który wiąże się z DNA i reguluje ekspresję innych genów zaangażowanych w rozwój embrionalny. Jego funkcja jest szczególnie istotna w tworzeniu kończyn górnych, zwłaszcza osi promieniowej, która daje początek kciukowi, kości promieniowej i strukturom nadgarstka, a także w rozwoju przegród serca i elektrycznego układu przewodzącego serca. Patogenne warianty TBX5 zmniejszają ilość lub funkcję białka TBX5, powodując defekt haploinsuficjencji lub zaburzenie jego zdolności do wiązania się z DNA i aktywacji genów docelowych. W rezultacie występują wrodzone malformacje kończyn górnych i strukturalne wady serca, przede wszystkim ubytki przegrody przedsionkowej lub międzykomorowej, a także ryzyko zaburzeń przewodzenia. Choroba jest dziedziczona autosomalnie dominująco; każde dziecko osoby chorej ma 50% szans na odziedziczenie wariantu. Ekspresja kliniczna jest bardzo zmienna, nawet w obrębie tej samej rodziny, a wiele przypadków pojawia się de novo. Szacuje się, że częstość występowania wynosi około 1 na 100 000 żywych urodzeń.
Symptomy
SHO jest obecne od urodzenia, chociaż objawy mogą być łagodne i początkowo niezauważalne. Anomalie kończyn górnych dotyczą promienia i mogą wahać się od hipoplazji kłębu kciuka, przez hipoplastyczny, trójczłonowy lub brakujący kciuk, po hipoplazję lub brak kości promieniowej i znaczące skrócenie przedramienia. Zmiany są zazwyczaj obustronne i asymetryczne. Zmiany sercowe mogą obejmować wady przegrody, złożone wady serca i zaburzenia przewodnictwa, takie jak bradykardia zatokowa lub blok przedsionkowo-komorowy, które mogą postępować w nieprzewidywalny sposób. Rozwój poznawczy zazwyczaj nie jest dotknięty.
Zarządzanie chorobami
Leczenie zespołu Holta-Orama jest wielodyscyplinarne i skupia się na wczesnym wykrywaniu i leczeniu powikłań kardiologicznych i funkcjonalnych. Zaleca się ocenę kardiologiczną z EKG i echokardiografią w momencie rozpoznania, a także okresowe monitorowanie w celu zidentyfikowania wad strukturalnych, arytmii lub zaburzeń przewodnictwa; niektórzy pacjenci mogą wymagać operacji serca, leczenia farmakologicznego lub wszczepienia rozrusznika serca. Anomalie kończyn górnych są leczone rehabilitacją, terapią zajęciową, chirurgią ortopedyczną lub protezami, gdy jest to konieczne do poprawy funkcji. Doradztwo genetyczne jest ważne w celu oceny ryzyka rodzinnego, zbadania krewnych zagrożonych i zaoferowania opcji diagnostyki prenatalnej lub przedimplantacyjnej, jeśli znana jest wariant sprawczy.
Analizowane geny
Bibliografia
Vanlerberghe C, Petit F. Zespół Holta-Orama. 2004 lip 20 [zaktualizowano 2025 lip 31]. W: Adam MP, Bick S, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, redaktorzy. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
Krauser AF, Ponnarasu S, Schury MP. Zespół Holta-Orama. 2023 sie 14. W: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 styczeń–.
Skwarek-Dziekanowska A, Wójtowicz-Ściślak A, Sobieszek G. Zespół Holta-Orama. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2024 sty;28(1):336-341.
