Zespół limfoproliferacyjny związany z ITK to autosomalna recesywna pierwotna niedobór odporności spowodowany przez warianty dwualleliczne w genie ITK. Upośledzenie tej kinazy tyrozynowej upośledza sygnalizację limfocytów T i odpowiedź na wirusa Epsteina-Barr, sprzyjając ciężkim infekcjom wirusowym, limfoproliferacji, limfohistiocytozie hemofagocytarnej i zwiększonemu ryzyku chłoniaka.
Zespół limfoproliferacyjny (gen ITK)
Gen ITK koduje kinazę indukującą się przez interleukinę-2, kinazę tyrozynową z rodziny Tec, która jest wyrażana głównie w limfocytach T i komórkach NKT. Białko to bierze udział w sygnalizacji receptora komórek T (TCR), regulując aktywację, różnicowanie i funkcje efektorowe tych komórek. Przyczynia się również do dojrzewania komórek NKT i kontroli immunologicznej infekcji wirusowych, zwłaszcza tych związanych z wirusem Epsteina-Barr (EBV).
Gdy istnieją patogenne warianty w genie ITK, białko częściowo lub całkowicie traci swoją funkcję. Zaburza to odpowiedź immunologiczną komórek i utrudnia kontrolę EBV, co może wywołać nieprawidłową proliferację limfocytów, ogólnoustrojowe zapalenie i choroby limfoproliferacyjne związane z EBV. Choroba może objawiać się jako ciężkie infekcje wirusowe, limfohistiocytoza hemofagocytarna, hipogammaglobulinemia, limfoproliferacyjna choroba płuc lub chłoniaki. Dziedziczenie jest autosomalne recesywne, co oznacza, że osoba dotknięta chorobą musi odziedziczyć zmienioną kopię genu od każdego rodzica. Jest to stan ultrarzadki, opisany w ograniczonej liczbie rodzin, często w kontekście kazirodztwa i bez ustalonego globalnego efektu założycielskiego.
Symptomy
Początek zespołu limfoproliferacyjnego związanego z ITK zazwyczaj następuje w dzieciństwie lub okresie dojrzewania, chociaż wiek wystąpienia jest zmienny. Główne objawy obejmują nawracającą lub utrzymującą się gorączkę, limfadenopatię, hepatosplenomegalię, ciężkie lub przewlekłe infekcje EBV oraz podatność na chłoniaki, zwłaszcza chłoniaka Hodgkina i nie-Hodgkina. U niektórych pacjentów rozwija się lymphohistiocytosis hemofagocytarna, potencjalnie śmiertelny stan hiperzapalny, który może objawiać się cytopeniami, zajęciem wątroby, zaburzeniami neurologicznymi i niewydolnością wielonarządową.
Zarządzanie chorobami
Leczenie wymaga specjalistycznego nadzoru immunologicznego i hematologicznego. Środki obejmują ścisłe monitorowanie wiremii EBV, wczesne leczenie infekcji, immunoglobulinę w przypadku znaczącego niedoboru odporności humoralnej oraz specyficzne leczenie powikłań limfoproliferacyjnych lub nowotworowych. Limfohistiocytoza hemofagocytarna jest stanem nagłym wymagającym leczenia i może wymagać immunosupresji, chemioterapii zgodnie ze specyficznymi protokołami i intensywnego wsparcia.
Przeszczepienie komórek macierzystych krwiotwórczych (HSCT) jest główną opcją z potencjałem wyleczenia podstawowej niedoboru odporności i należy go rozważyć u pacjentów z ciężką chorobą, najlepiej przed nieodwracalnym uszkodzeniem narządów.
Analizowane geny
Bibliografia
Wallace JG, Alosaimi MF, Khayat CD, i in. Niedobór ITK objawiający się jako zespół autoimmunoproliferacyjny. J Allergy Clin Immunol. 2021 lut;147(2):743-745.e1.
López-Nevado M, González-Granado LI, Ruiz-García R, i in. Pierwotne zaburzenia regulacji odporności z fenotypem przypominającym zespół autoimmunoproliferacyjny: ocena immunologiczna, wczesna diagnoza i leczenie. Front Immunol. 2021 sie 10;12:671755.
