Zespół limfoproliferacyjny sprzężony z chromosomem X typu 1 (XLP1) to rzadki pierwotny niedobór odporności spowodowany wariantami w genie SH2D1A. Gen ten koduje białko SAP, które jest niezbędne do regulacji limfocytów T, komórek NK/NKT oraz odpowiedzi na wirusa Epsteina-Barr (EBV). Jego niedobór prowadzi do niekontrolowanej odpowiedzi immunologicznej, z ryzykiem limfohistiocytozy hemofagocytarnej, hipogammaglobulinemii i chłoniaka, dotykając głównie mężczyzn ze względu na dziedziczenie sprzężone z chromosomem X.
Zespół limfoproliferacyjny (SH2D1A)
Gen SH2D1A (SH2 Domain Containing 1A), zlokalizowany na chromosomie X, dostarcza instrukcji do produkcji SAP (SLAM-associated protein), białka adaptorowego, które jest głównie wyrażane w limfocytach T, komórkach NK i komórkach NKT. SAP bierze udział w sygnalizacji receptorów z rodziny SLAM, które regulują komunikację między komórkami odpornościowymi, aktywację limfocytów cytotoksycznych, funkcję komórek NKT oraz współpracę między limfocytami T i B.
Gdy występują patogenne warianty genu SH2D1A, białko SAP jest niedoborowe, niestabilne lub nieobecne. W konsekwencji układ odpornościowy nie kontroluje odpowiednio pewnych infekcji wirusowych, szczególnie infekcji wirusem Epsteina-Barr (EBV), i może wywołać nadmierną aktywację zapalną. Klasyczny obraz kliniczny obejmuje limfohistiocytozę hemofagocytarną (LHH/HLH) po zakażeniu EBV, hipogammaglobulinemię lub dysgammaglobulinemię oraz chłoniaki, szczególnie z komórek B. Dziedziczenie jest recesywne sprzężone z chromosomem X: zazwyczaj dotknięci są mężczyźni z jednym zmutowanym chromosomem X, podczas gdy kobiety-nosicielki są zazwyczaj bezobjawowe, chociaż mogą przekazywać wariant. Jest to choroba ultrarzadka, o szacunkowej częstości występowania bliskiej 1 na 1 000 000 żywo urodzonych chłopców, bez wyraźnie ustalonej predylekcji etnicznej.
Symptomy
Początek zazwyczaj następuje w niemowlęctwie lub wczesnym dzieciństwie, często po infekcji EBV, chociaż u niektórych pacjentów objawy pojawiają się z hipogammaglobulinemią lub chłoniakiem przed rozpoznaną infekcją. HLH objawia się uporczywą gorączką, hepatosplenomegalią, cytopeniami, zaburzeniami wątroby, niewydolnością wielonarządową i czasami zajęciem neurologicznym. Mogą również wystąpić nawracające infekcje z powodu niedoboru przeciwciał i chłoniaki z komórek B, głównie w niemowlęctwie lub adolescencji. Ciężkość kliniczna jest zmienna i nie zawsze można ją przewidzieć na podstawie konkretnego wariantu genetycznego.
Zarządzanie chorobami
Leczenie wymaga monitorowania przez immunologię kliniczną i szybkiej interwencji w przypadku infekcji lub objawów hiperinflamacji. LHH związana z EBV stanowi nagły przypadek medyczny i może wymagać immunosupresji, chemioterapii oraz leczenia ukierunkowanego na zmniejszenie obciążenia wirusowego lub zakażonych komórek B. Hipogammaglobulinemia jest leczona terapią zastępczą immunoglobulinami i profilaktyką zakażeń. Przeszczep komórek macierzystych krwiotwórczych (TCMH) jest jedynym potencjalnie leczącym przyczyny niedoboru odporności, i jest rozważany szczególnie u pacjentów z ciężkimi objawami lub przed nawracającymi epizodami zagrażającymi życiu. Ważne jest również badanie spokrewnionych osób zagrożonych w celu wczesnego wykrycia nosicieli i dotkniętych chorobą mężczyzn.
Analizowane geny
Bibliografia
López-Nevado M, González-Granado LI, Ruiz-García R, et al. Pierwotne zaburzenia immunoregulacyjne z fenotypem przypominającym zespół limfoproliferacyjny autoimmunologiczny: ocena immunologiczna, wczesna diagnoza i leczenie. Front Immunol. 2021 sie;12:671755.
Feteih A, Alkhammash S, Zavalkoff S, et al. Nowa patogenna mutacja SH2D1A dla zespołu limfoproliferacyjnego związanego z chromosomem X typu 1. Clin Immunol. 2020 paź;219:108569.
Lyu X, Guo Z, Li Y, et al. Identyfikacja nowej nonsensownej mutacji w SH2D1A u pacjenta z zespołem limfoproliferacyjnym związanym z chromosomem X typu 1: opis przypadku. BMC Med Genet. 2018 kwi 12;19(1):60.
