Zespół Marfana jest dziedzicznym zaburzeniem tkanki łącznej spowodowanym wariantami patogennymi w genie FBN1. Jest dziedziczony według wzorca autosomalnego dominującego i dotyczy głównie układu sercowo-naczyniowego, ocznego i kostnego. Zaburzenie fibryliny-1 upośledza strukturę mikrowłókien i regulację macierzy pozakomórkowej, co sprzyja objawom takim jak poszerzenie korzenia aorty, ektopia soczewki i anomalie kostne.
Zespół Marfana (gen FBN1)
Gen FBN1 koduje fibrylinę-1, glikoproteinę niezbędną do tworzenia mikrofibryli zewnątrzkomórkowych. Struktury te zapewniają tkance łącznej elastyczność i wytrzymałość oraz uczestniczą w organizacji włókien elastycznych w naczyniach krwionośnych, więzadłach, skórze, płucach i innych tkankach. Ponadto fibrylina-1 przyczynia się do regulacji dostępności czynników wzrostu, zwłaszcza w szlaku TGF-β, zaangażowanym we wzrost i naprawę tkanek. Kiedy FBN1 prezentuje warianty patogenne, fibrylina-1 może być nieprawidłowa lub produkowana w niewystarczającej ilości. W rezultacie tkanka łączna traci stabilność, a ściany tętnic, zwłaszcza aorty, stają się bardziej podatne na poszerzenie, tętniaka i rozwarstwienie. Choroba dziedziczona jest w sposób autosomalny dominujący; około trzy czwarte przypadków jest rodzinnych, a pozostałe odpowiadają wariantom de novo. Szacowana częstość występowania wynosi około 1 na 5.000-10.000 osób, bez wyraźnej predylekcji etnicznej. Ekspresja kliniczna jest zmienna, nawet wśród członków tej samej rodziny.
Symptomy
Zespół Marfana może objawiać się od dzieciństwa do dorosłości. Najczęstsze cechy to wysoki wzrost, długie i cienkie kończyny, pajęczynowatość palców, skolioza, hipermobilność stawów, klatka piersiowa typu lejkowatego lub kurzej i ektopia soczewki. Najistotniejszym powikłaniem ze względu na jego ciężkość jest postępujące poszerzenie korzenia aorty, które może ewoluować do tętniaka lub rozwarstwienia. Rozpoznanie kliniczne opiera się na zmodyfikowanych kryteriach z Ghent, a także ocenie kardiologicznej, okulistycznej, szkieletowej i genetycznej.
Zarządzanie chorobami
Leczenie ma na celu zapobieganie powikłaniom sercowo-naczyniowym i wymaga interdyscyplinarnego nadzoru. Kluczowe jest regularne monitorowanie aorty za pomocą echokardiografii lub innych technik obrazowania, ścisła kontrola ciśnienia krwi oraz stosowanie beta-blokerów lub blokerów receptora angiotensyny II, takich jak losartan, gdy są wskazane. Jeśli aorta osiągnie progi ryzyka lub szybko rośnie, można zalecić profilaktyczną operację. Zaleca się również unikanie sportów kontaktowych lub intensywnych wysiłków izometrycznych oraz przeprowadzanie badań okulistycznych i urazowych w zależności od indywidualnych objawów.
Analizowane geny
Bibliografia
Du Q, Zhang D, Zhuang Y, i in. Molekularna genetyka zespołu Marfana. Int J Med Sci. 2021 maj 27;18(13):2752-2766.
Coelho SG, Almeida AG. Zespół Marfana ponownie: od genetyki do kliniki. Rev Port Cardiol (Engl Ed). 2020 kwiecień;39(4):215-226.
Zeigler SM, Sloan B, Jones JA. Patofizjologia i patogeneza zespołu Marfana. Adv Exp Med Biol. 2021;1348:185-206.
Spencer M. Zespół Marfana. Nursing. 2024 kwiecień 1;54(4):19-25.
