Zespół Smitha-Lemliego-Oplitza (SLO) jest dziedzicznym zaburzeniem metabolizmu cholesterolu spowodowanym przez patogenne warianty genu DHCR7. Dziedziczony jest w sposób autosomalny recesywny i spowodowany niedoborem enzymu 7-dehydrocholesterol reduktazy, co zmniejsza syntezę cholesterolu i prowadzi do akumulacji 7-dehydrocholesterolu, potencjalnie toksycznego prekursora.
Zespół Smitha-Lemliego-Opitza
Gen DHCR7 koduje enzym 7-dehydrocholesterol reduktazę, odpowiedzialny za ostatni etap biosyntezy cholesterolu, w którym 7-dehydrocholesterol (7-DHC) przekształca się w cholesterol. Cholesterol jest niezbędny do tworzenia błon komórkowych, syntezy hormonów steroidowych, produkcji kwasów żółciowych, mielinizacji i rozwoju embrionalnego, zwłaszcza układu nerwowego.
Gdy w genie DHCR7 występują patogenne warianty, aktywność enzymatyczna jest zmiennie zmniejszona lub może być praktycznie nieobecna. Prowadzi to do kombinacji niedoboru cholesterolu oraz akumulacji 7-DHC i innych prekursorów steroli, które zakłócają kluczowe procesy rozwojowe i funkcję komórek.
Konsekwencją kliniczną jest bardzo zmienne spektrum wielonarządowe, od ciężkich postaci prenatalnych lub noworodkowych po łagodniejsze objawy z dysmorfią twarzy, zaburzeniami rozwoju i problemami behawioralnymi. SLO jest dziedziczone z dziedziczeniem autosomalnym recesywnym, w związku z czym osoba dotknięta chorobą zwykle dziedziczy dwa patogenne warianty, po jednym od każdego rodzica. Jego częstość szacuje się na około 1 na 20 000 do 60 000 żywych urodzeń, z częstszym występowaniem opisywanym w populacjach pochodzenia europejskiego.
Symptomy
Początek SLO jest wrodzony, chociaż nasilenie objawów może być bardzo zróżnicowane. Najbardziej charakterystyczne objawy to opóźnienie wzrostu prenatalnego lub postnatalnego, mikrocefalia, hipotomia, opóźnienie rozwoju lub niepełnosprawność intelektualna, charakterystyczne cechy twarzy, trudności z karmieniem, światłowstręt lub nadwrażliwość na światło oraz syndaktylia drugiego i trzeciego palca stopy. U mężczyzn mogą występować anomalie narządów płciowych, takie jak hipospadia lub niejednoznaczne narządy płciowe.
Mogą również wystąpić wady serca, nerek, przewodu pokarmowego lub podniebienia, a także zaburzenia zachowania, cechy spektrum autyzmu, drażliwość lub zaburzenia snu.
Zarządzanie chorobami
Leczenie zespołu Smitha-Lemlego-Opitza ma charakter głównie wspomagający i powinno być dostosowane do ciężkości stanu klinicznego. Suplementacja diety cholesterolem, poprzez żywność bogatą w cholesterol lub specjalne preparaty, może poprawić niektóre parametry biochemiczne i wspomóc wzrost, chociaż nie koryguje całkowicie objawów rozwojowych.
Trudności w karmieniu, wady wrodzone, nadwrażliwość na światło, zaburzenia zachowania oraz powikłania neurologiczne, okulistyczne, kardiologiczne lub endokrynologiczne należy leczyć indywidualnie. Stosowanie statyn, takich jak symwastatyna, badano w celu obniżenia poziomu 7-DHC w wybranych przypadkach, ale wymaga to oceny specjalistycznej i ścisłego monitorowania, ponieważ nie stanowi ustalonej terapii leczniczej.
Analizowane geny
Bibliografia
Nowaczyk MJM, Wassif CA. Zespół Smitha-Lemli-Opitza. 1998 lis 13 [zaktualizowano 2020 sty 30]. W: Adam MP, Bick S, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, redaktorzy. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
Kritzer A, Dutta R, Pramparo T, et al. Zespół Smitha-Lemli-Opitza: spostrzeżenia kliniczne, biochemiczne i genetyczne z nowymi możliwościami leczenia. Genet Med. 2025 lip;27(7):101450. Epub 2025 kwi 29.
Donoghue SE, Pitt JJ, Boneh A, et al. Zespół Smitha-Lemli-Opitza: korelacje kliniczne i biochemiczne. J Pediatr Endocrinol Metab. 2018 mar 28;31(4):451-459.
