Cisplatyna jest środkiem alkilującym szeroko stosowanym w chemioterapii różnych typów raka zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Enzym TPMT jest zaangażowany w jej metabolizm, dlatego polimorfizmy w tym genie są związane z działaniami niepożądanymi leczenia, takimi jak utrata słuchu.
Cisplatyna (Działania niepożądane)
Cisplatyna lub cis-diamminodichloroplatyna(II) jest dobrze znanym metaloorganicznym lekiem chemioterapeutycznym stosowanym w standardowym leczeniu różnych guzów litych, takich jak jądra, piersi, jajnika, głowy i szyi, pęcherza moczowego, płuc, szyjki macicy, żołądka, czerniaka, nerwiaka zarodkowego, kostniakomięsaka i chłoniaków. W zależności od rodzaju raka, cisplatyna może być stosowana samodzielnie lub z innymi związkami, takimi jak paklitaksel, w leczeniu raka jajnika.
Dwa główne ograniczenia stosowania cisplatyny to oporność na leczenie i toksyczność. Wyprodukowano wiele związków platyny, aby zminimalizować rozwój oporności na leczenie i poprawić właściwości farmakokinetyczne. Niektóre z alternatywnych dla cisplatyny związków platyny to karboplatyna, oksaliplatyna, satraplatyna i nedaplatyna.
Główne działania toksyczne wynikające z leczenia cisplatyną to nefrotoksyczność, ototoksyczność, hepatotoksyczność, toksyczność żołądkowo-jelitowa i neurotoksyczność.
MECHANIZM DZIAŁANIA
Główny mechanizm działania cisplatyny polega na interakcji z genomowym i mitochondrialnym DNA, generowaniu uszkodzeń w jego strukturze i aktywacji apoptozy (śmierci komórki).
PRZECIWWSKAZANIA
Należy unikać stosowania cisplatyny u pacjentów z nadwrażliwością na cisplatynę lub inne związki platyny, zaburzeniami czynności nerek, odwodnieniem, mielosupresją, upośledzeniem słuchu lub neuropatią spowodowaną cisplatyną.
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE
Cisplatyna jest lekiem, który może powodować toksyczność i liczne działania niepożądane, w tym: infekcje, posocznicę, zaburzenia hematologiczne (leukopenia, trombocytopenia i niedokrwistość), niski poziom sodu we krwi, żylną chorobę zakrzepowo-zatorową, neuropatię obwodową, utratę słuchu, zawroty głowy, arytmię serca, rumień, owrzodzenie skóry i obrzęk miejscowy.
Ototoksyczność cisplatyny jest jednym z najczęstszych działań niepożądanych, objawiającym się trwałą obustronną utratą słuchu, dotyka 10-25% dorosłych i 26-90% dzieci.
NAZWY HANDLOWE
- Platinol®
- Platinol-AQ®
Analizowane geny
Bibliografia
Ghosh S. Cisplatin: The first metal based anticancer drug. Bioorg Chem. 2019 Jul;88:102925.
Lee JW, Pussegoda K, Rassekh SR, et al. Clinical Practice Recommendations for the Management and Prevention of Cisplatin-Induced Hearing Loss Using Pharmacogenetic Markers. Ther Drug Monit. 2016 Aug;38(4):423-31.
Thiesen S, Yin P, Jorgensen AL, et al. TPMT, COMT and ACYP2 genetic variants in paediatric cancer patients with cisplatin-induced ototoxicity. Pharmacogenet Genomics. 2017 Jun;27(6):213-222.
