Najpoważniejszym działaniem niepożądanym spowodowanym stosowaniem antracyklin jako chemioterapeutyków jest kardiotoksyczność, która może prowadzić do dysfunkcji i niewydolności serca. Warianty genów ARG, UGT1A6 i SLC28A3 wpływają na ryzyko wystąpienia tego działania niepożądanego, a ich analiza zyskuje coraz większe znaczenie przy ocenie, jakie leczenie jest najbardziej odpowiednie dla danego pacjenta.
Daunorubicyna, Doksorubicyna (Działania niepożądane)
Antracykliny są stosowane w leczeniu raka od ponad 60 lat i pozwoliły uratować wiele istnień, jednak ważnym ograniczeniem ich stosowania jest kardiotoksyczność.
Daunorubicyna jest antracykliną stosowaną w leczeniu ostrej białaczki szpikowej i ostrej białaczki limfoblastycznej u dzieci, chociaż może być również stosowana u pacjentów dorosłych.
Doksorubicyna jest stosowana w leczeniu niektórych rodzajów raka pęcherza moczowego, piersi, płuc, żołądka i jajnika, mięsaka Ewinga, chłoniaka Hodgkina (choroba Hodgkina) i chłoniaka nieziarniczego, guza Wilmsa, raka tarczycy, nerwiaka zarodkowego i niektórych białaczek.
MECHANIZM DZIAŁANIA
Antracykliny zaburzają DNA poprzez zmianę topoizomerazy, enzymu niezbędnego do replikacji i syntezy DNA, powodując w ten sposób zatrzymanie cyklu komórkowego i zaprogramowaną śmierć komórki.
PRZECIWWSKAZANIA
Leczenie antracyklinami jest przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na antracykliny i antracenodiony, utrzymującej się mielosupresji, ciężkich infekcji, ciężkiego uszkodzenia wątroby, niewydolności serca, niedawnego zawału mięśnia sercowego, ciężkich arytmii, wcześniejszego leczenia tą samą lub inną kardiotoksyczną antracykliną, ciąży i karmienia piersią.
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE
- Nudności, wymioty i ból brzucha
- Owrzodzenia w jamie ustnej i gardle
- Utrata lub wzrost wagi
- Osłabienie mięśni
- Utrata włosów
- Mrowienie w dłoniach i stopach
Należy natychmiast skontaktować się z lekarzem, jeśli wystąpi pokrzywka, wysypka, swędzenie, trudności w oddychaniu lub połykaniu lub wystąpią drgawki.
Jak wspomniano, kardiotoksyczność jest działaniem niepożądanym, które ogranicza ich stosowanie i może wystąpić w sposób ostry (podczas leczenia), wczesny (w ciągu pierwszego roku leczenia) lub późny (lata lub dekady później). Dlatego też należy ściśle monitorować pacjentów przed, w trakcie i po terapii onkologicznej. Określenie LVEF (frakcji wyrzutowej lewej komory) za pomocą echokardiografii lub techniki radionuklidowej wentrykulografii (MUGA) oraz rezonansu magnetycznego to testy wykonywane w celu oceny, czy występuje kardiotoksyczność. Markerami biochemicznymi, które można wykorzystać do wczesnego wykrywania uszkodzenia serca, są troponina T i N-końcowy propeptyd natriuretyczny typu B (NT-proBNP).
NAZWY HANDLOWE
- Adriamycin®
- Cerubidine®
- Doxil®
- Myocet®
- Rubex®
- Vyxeos®
Analizowane geny
Bibliografia
Aminkeng F, Ross CJ, Rassekh SR, et al. Recommendations for genetic testing to reduce the incidence of anthracycline-induced cardiotoxicity. Br J Clin Pharmacol. 2016 Sep;82(3):683-95.
Antoniadi K, Thomaidis N, Nihoyannopoulos P, et al. Prognostic Factors for Cardiotoxicity among Children with Cancer: Definition, Causes, and Diagnosis with Omics Technologies. Diagnostics (Basel). 2023 May 26;13(11):1864.
Chang VY, Wang JJ. Pharmacogenetics of Chemotherapy-Induced Cardiotoxicity. Curr Oncol Rep. 2018 Apr 30;20(7):52.
