Systemische sclerose of sclerodermie is een auto-immuunziekte met meerdere systemen die wordt veroorzaakt door verhoogde activiteit van fibroblasten, wat leidt tot abnormale groei van bindweefsel en daaruit voortvloeiende schade aan de huid, het vaatweefsel en/of andere inwendige organen. Het is een zeldzame ziekte met een geschatte prevalentie van 1 op 6500 mensen.
Systemische sclerose
Sclerodermie ontstaat door de overproductie en ophoping van collageen in de verschillende weefsels van het lichaam. De exacte oorzaak van de ziekte is onbekend, maar het is bekend dat het wordt veroorzaakt door een combinatie van immuun-, genetische en omgevingsfactoren.
Factoren die het risico op het ontwikkelen van sclerodermie kunnen verhogen zijn:
- Genetica. Het hebben van een direct familielid dat lijdt aan sclerodermie verhoogt het risico op sclerodermie.
- Sclerodermie komt veel vaker voor bij vrouwen dan bij mannen met een verhouding van 4:1.
- Blootstelling aan bepaalde virussen, zoals humaan cytomegalovirus, parvovirus B of Epstein-Bar virus.
- Blootstelling aan giftige stoffen, zoals sommige medicijnen, organische oplosmiddelen, vinylchloride, enz.
Symptomen
Afhankelijk van de betrokkenheid kan de ziekte worden ingedeeld in twee typen, met een onderscheidende symptomatologie:
- Systemische sclerose met beperkte cutane betrokkenheid: 70% van de gevallen en de progressie is trager. Er is sprake van huidbetrokkenheid (verdikking en verharding van de huid, vooral op het gezicht, de onderarmen en de benen), calciumafzettingen in de weefsels, het syndroom van Raynaud, slokdarmafwijkingen en telangiectasie (aanwezigheid van kleine verwijde bloedvaatjes nabij het oppervlak van de huid of slijmvliezen).
- Systemische sclerose met diffuse cutane betrokkenheid: dit betreft 30% van de gevallen en heeft een sneller begin en verloop. Het verschilt van de vorige in het feit dat de dermale betrokkenheid veel uitgebreider kan zijn en de armen, dijen en romp kan aantasten).
Preventie
Systemische sclerodermie kan niet worden voorkomen, omdat de onderliggende oorzaken onbekend zijn. Bovendien bestaat er geen genezing, maar er zijn wel behandelingen die helpen de symptomen te verminderen, complicaties te voorkomen en de kwaliteit van leven van patiënten te verbeteren.
Tot de verschillende therapeutische benaderingen behoren niet-farmacologische behandelingen zoals patiëntenvoorlichting zodat ze zich bewust zijn van de problemen die zich kunnen voordoen, fysiotherapie, het vermijden van giftige stoffen zoals tabak, het vermijden van kou en trauma, bezigheidstherapie of cosmetische hulp in gevallen van huidaantasting die het leven van de patiënt beperkt. Naast het bovenstaande zijn er farmacologische behandelingen op basis van immunotherapie (immunosuppressiva, corticoïden, enz.) en andere behandelingen die gericht zijn op het verlichten van de verschillende symptomen zoals protonpompremmers (voor gastro-intestinale betrokkenheid), zalven, NSAID's, enz.
Aantal waargenomen varianten
13,5 miljoen varianten
Aantal geanalyseerde loci
23 loci
Geanalyseerde genen
Bibliografie
López-Isac E, Acosta-Herrera M, Kerick M, et al. GWAS voor systemische sclerose identificeert meerdere risicoloci en benadrukt fibrotische en vasculopathiepaden. Nature Communications. 2019 Oct;10(1):4955.
Sclerodermie. Mayo Clinic [jun 2024].
Volkmann ER, Andréasson K, Smith V. Systemische sclerose. Lancet. 2023 Jan 28;401(10373):304-318.
