Aspartylglucosaminurie (AGU) is een zeldzame erfelijke lysosomale ziekte, veroorzaakt door biallelische varianten in het AGA-gen. Het tekort aan het enzym aspartylglucosaminidase voorkomt de juiste afbraak van bepaalde glycoproteïnen, wat leidt tot accumulatie van aspartylglucosamine en andere glycoasparagines in de lysosomen en een progressieve neurodegeneratieve aandoening.
Aspartylglucosaminurie
Aspartylglucosaminurie is een progressieve neurodegeneratieve lysosomale aandoening die valt onder de lysosomale stapelingsziekten. Het wordt veroorzaakt door pathogene varianten in het AGA-gen, dat codeert voor het enzym aspartylglucosaminidase. Dit enzym werkt in de lysosomen, die verantwoordelijk zijn voor celrecycling, en neemt deel aan de laatste stap van de afbraak van glycoproteïnen met N-glycanen. Wanneer de enzymactiviteit verminderd of afwezig is, accumuleren glicoasparagines progressief in de cellen, met name in het centrale zenuwstelsel.
AGU wordt autosomaal recessief overgeërfd, wat betekent dat een getroffen persoon twee gemuteerde kopieën van het AGA-gen moet erven, één van elke ouder. Het is wereldwijd een zeer zeldzame ziekte, hoewel het vaker voorkomt in de Finse bevolking als gevolg van een founder-variant. In Finland wordt de prevalentie geschat op ongeveer 1,5 tot 5 gevallen per 100.000 levendgeborenen, terwijl de frequentie in andere bevolkingsgroepen veel lager is en niet goed is vastgesteld.
Symptomen
De aanvankelijke ontwikkeling kan schijnbaar normaal zijn, maar de symptomen worden meestal duidelijk in de vroege kindertijd. De eerste tekenen zijn vertraagde ontwikkeling, vooral van de taal, motorische onhandigheid en coördinatieproblemen. Naarmate de aandoening vordert, kunnen progressieve intellectuele beperking, hyperactiviteit of gedragsstoornissen, terugkerende respiratoire of otische infecties en karakteristieke craniofaciale kenmerken die met de leeftijd verergeren, optreden. Bij adolescenten en volwassenen kunnen convulsies, slaapstoornissen, psychomotorische achteruitgang, scoliose, artritis, osteoporose en progressief verlies van spiermassa worden waargenomen.
Beheer van de ziekte
Momenteel is er geen genezende behandeling of goedgekeurde ziekte-modificerende therapie voor aspartylglucosaminurie. Het beheer is gebaseerd op ondersteunende zorg en multidisciplinaire follow-up om de levenskwaliteit te verbeteren en complicaties te verminderen. Het kan vroegtijdige interventie, educatieve ondersteuning, logopedie, fysiotherapie en ergotherapie omvatten, naast de standaardbehandeling van toevallen, gedrags- of slaapstoornissen, terugkerende infecties, tandheelkundige problemen, musculoskeletale manifestaties en gastro-intestinale stoornissen.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Arvio M, Mononen I. Aspartylglycosurie: een overzicht. Orphanet J Rare Dis. 2016 dec 1;11(1):162.
Goodspeed K, Chen X, Tchan M. Aspartylglucosaminurie. 2024 jan 18. In: Adam MP, Feldman J, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, editors. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
