Autosomaal Alport-syndroom is een erfelijke ziekte van de basale membranen die wordt veroorzaakt door varianten in COL4A3 of COL4A4. Biallelische varianten produceren de autosomaal recessieve, doorgaans ernstige vorm, terwijl een heterozygote variant een meer variabele autosomaal dominante vorm kan veroorzaken. De stoornis van collageen type IV verzwakt het glomerulaire basale membraan en leidt tot hematurie, proteïnurie en progressief verlies van nierfunctie.
Autosomaal dominant en autosomaal recessief alportsyndroom
De COL4A3- en COL4A4-genen coderen voor de alfa-3- en alfa-4-ketens van collageen type IV. Samen met de alfa-5-keten vormen ze een essentieel structureel netwerk van het glomerulaire basaalmembraan en gespecialiseerde membranen van de cochlea en het oog. Dit netwerk biedt mechanische weerstand en handhaaft de integriteit van de renale filterbarrière.
Pathogene varianten verstoren de synthese, assemblage of stabiliteit van collageen en veroorzaken verdunning, onregelmatige verdikking en laminering van het glomerulaire basaalmembraan. In de recessieve vorm zijn beide kopieën van een van de genen aangetast en is de progressie doorgaans snel. In de dominante vorm veroorzaakt een enkele aangetaste kopie een spectrum dat varieert van geïsoleerde hematurie tot chronische nierziekte. De specifieke prevalentie ervan is niet goed vastgesteld, deels vanwege de onderdiagnose van milde dominante fenotypen.
Symptomen
De vroegste manifestatie is meestal aanhoudende microscopische hematurie, die al sinds de kindertijd aanwezig is bij de recessieve vorm en van wisselende opkomst bij de dominante vorm. Bij de recessieve vorm treden proteïnurie, hypertensie en progressieve nierinsufficiëntie op tijdens de kindertijd of adolescentie; zonder behandeling bereiken veel mensen terminale nierziekte vóór de leeftijd van 30 jaar. Er kan ook progressieve neurosensorische gehoorverlies, anterieur lenticonus en netvliesafwijkingen optreden. De dominante vorm ontwikkelt zich meestal langzaam, hoewel sommige patiënten proteïnurie en gevorderde nierziekte ontwikkelen op volwassen leeftijd; auditieve en oculaire aantasting is ongebruikelijk.
Beheer van de ziekte
Er bestaat geen curatieve behandeling die het normale netwerk van collageen type IV herstelt. Het management omvat nefrologische follow-up, bloeddrukcontrole, meting van albuminurie of proteïnurie en beoordeling van de nierfunctie. Vroege blokkade van het renine-angiotensine-systeem met ACE-remmers of angiotensine-receptorblokkers kan de progressie vertragen. Bij volwassenen met proteïnurie en chronische nierziekte kunnen SGLT2-remmers worden overwogen, afhankelijk van de klinische context. Het wordt ook aanbevolen om nefrotoxische stoffen te vermijden, het gehoor en zicht te monitoren, familieleden met risico te bestuderen en genetische counseling aan te bieden. Dialyse en niertransplantatie worden gebruikt bij terminale ziekte.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Nozu K, Yamamura T, Horinouchi T. Alport Syndroom. GeneReviews®. Update van 2025.
Torra R, Lipska-Zietkiewicz B, Acke F, et al. Diagnose, beheer en behandeling van het Alport syndroom: richtlijn 2024 namens ERKNet, ERA en ESPN. Nephrol Dial Transplant. 2025;40(6):1091-1106.
Savige J, Lipska-Zietkiewicz BS, Watson E, et al. Richtlijnen voor Genetische Testen en Beheer van Alport Syndroom. Clin J Am Soc Nephrol. 2022;17(1):143-154.
Savige J, Huang M, Croos Dabrera MS, et al. Genotype-Fenotype Correlaties voor Pathogene COL4A3-COL4A5 Varianten in X-gebonden, Autosomaal Recessief en Autosomaal Dominant Alport Syndroom. Front Med. 2022;9:865034.
