Het BAP1-geassocieerde tumorpredisponentiesyndroom (BAP1-TPDS) is een erfelijke kankerpredispositieaandoening veroorzaakt door pathogene kiembaanvarianten in het BAP1-gen. Het wordt overgedragen volgens een autosomaal dominant patroon en tast een tumorsuppressorgen aan dat betrokken is bij DNA-herstel, chromatinereregulatie en celcycluscontrole, wat het risico op het ontwikkelen van tumoren zoals uveaal melanoom, mesothelioom, cutaan melanoom en niercelcarcinoom verhoogt.
BAP1-tumorpredispositiesyndroom
Het BAP1-gen codeert voor het BRCA1-geassocieerde eiwit 1, een nucleaire desubiquitinease die betrokken is bij essentiële cellulaire processen, zoals DNA-reparatie, chromatine-hermodellering, transcriptieregulatie, de celcyclus, differentiatie en apoptose. De functie ervan als tumorsuppressor helpt bij het handhaven van de genomische stabiliteit en het voorkomen van ongecontroleerde proliferatie van cellen met opgelopen schade. Wanneer er pathogene kiembaanvarianten in BAP1 aanwezig zijn, verliest een van de genkopieën zijn functie. Om een tumor te laten ontstaan, is doorgaans somatische inactivatie van de resterende normale kopie in een specifiek weefsel nodig, volgens het "twee-klappen"-model dat voor tumorsuppressorgenen is beschreven. Dit syndroom wordt geassocieerd met een verhoogd, hoewel variabel, risico op tumoren met BAP1-inactivatie, met name BAP1-geïnactiveerde melanocytaire tumoren (BIMT), uveaal melanoom, pleuraal of peritoneaal mesothelioom, cutaan melanoom en niercelcarcinoom; basaalcelcarcinoom, meningioom en cholangiocarcinoom zijn ook beschreven bij sommige patiënten. De overerving is autosomaal dominant, dus elk kind van een drager heeft 50% kans om de variant te erven. Het is een zeldzame en waarschijnlijk ondergediagnosticeerde aandoening, met incomplete penetrantie en grote klinische variabiliteit, zelfs binnen dezelfde familie.
Symptomen
Het syndroom zelf veroorzaakt geen constante symptomen; de manifestaties zijn afhankelijk van de tumoren of laesies die optreden, meestal op volwassen leeftijd en vaak eerder dan verwacht voor sporadische tumoren. De meest kenmerkende bevindingen omvatten cutane laesies van het BIMT-type, die zich kunnen presenteren als huidkleurige, roze of bruinachtige papels of noduli, naast uveaal melanoom, cutaan melanoom, mesothelioom en renaalcelcarcinoom. De aanwezigheid van meerdere primaire tumoren, een compatibele familiegeschiedenis of multipele huidlaesies moet een erfelijke aanleg geassocieerd met BAP1 doen vermoeden.
Beheer van de ziekte
Het management is gebaseerd op proactieve monitoring en vroege opsporing van geassocieerde tumoren. Periodieke dermatologische follow-up voor huidlaesies en melanoom, regelmatige oogheelkundige evaluatie voor de opsporing van uveaal melanoom en renale monitoring met beeldvorming in gespecialiseerde centra worden aanbevolen. De monitoring van mesothelioom moet individueel worden bepaald, aangezien de voordelen van systematische screening nog niet volledig zijn vastgesteld. Het wordt ook geadviseerd om vermijdbare risicofactoren te vermijden, zoals blootstelling aan asbest, tabak en overmatige ultraviolette straling. Er bestaat geen behandeling die de kiembaanvariant van BAP1 kan corrigeren, maar genetische diagnose maakt gepersonaliseerde monitoring, genetische counseling en cascadeonderzoek bij familieleden met risico mogelijk.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Rai K, Pilarski R, Cebulla CM, et al. Comprehensive review of BAP1 tumor predisposition syndrome with report of two new cases. Clin Genet. 2016 Mar;89(3):285-94.
Pilarski R, Byrne L, Carlo MI, et al. BAP1 Tumor Predisposition Syndrome. 2016 Oct 13 [updated 2024 Dec 5]. In: Adam MP, Bick S, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, editors. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
Lazcano Segura RN, Hoang MP. BAP1 Tumor Predisposition Syndrome. Adv Anat Pathol. 2025 Jul 28.
