Diabetes geassocieerd met HNF1B (MODY 5)

Pathogene varianten in het gen HNF1B veroorzaken een multisysteemstoornis, voornamelijk gekenmerkt door nierafwijkingen en een vroege aanvang van diabetes, genaamd renale cysten en diabetes syndroom (RCAD). Deze autosomaal dominante aandoening vereist een uitgebreide monitoring van de pancreas en nieren vanwege de cruciale rol van het gen in de ontwikkeling en functie van deze organen.

Het gen HNF1B codeert voor een transcriptiefactor, genaamd hepatocytaire nucleaire factor 1-beta. Dit eiwit is essentieel voor de regulatie van de specifieke genexpressie in meerdere organen, in het bijzonder de pancreas, nieren, lever en het genitourinaire systeem. Pathogene varianten (mutaties) in dit gen verstoren deze ontwikkelingsprocessen, wat leidt tot een breed scala aan klinische kenmerken. Hoewel vaak geclassificeerd als een vorm van diabetes bij jongvolwassenen (MODY type 5), is de geassocieerde diabetes slechts één component van een breder syndroom.

De aandoening is zeldzaam en vertegenwoordigt ongeveer minder dan 5% van alle MODY-gevallen. Bovendien wordt het geërfd volgens een autosomaal dominant patroon, wat betekent dat een enkele kopie van het gemuteerde gen voldoende is om de stoornis te veroorzaken. Ongeveer 50% van de individuen die getroffen zijn door een HNF1B-mutatie, hebben een volledige deletie van het gen.

De belangrijkste symptomen zijn aangeboren structurele afwijkingen van de nieren of urinewegen (zoals niercysten, een enkele nier of hydronefrose) en de ontwikkeling van diabetes, meestal vóór 25 jaar. Andere veelvoorkomende kenmerken zijn microvasculaire complicaties, pancreasatrofie (wat leidt tot slechte spijsvertering), verhoogde leverenzymen en afwijkingen van het genitale kanaal. Bovendien ontwikkelen getroffen personen de neiging om terminale nierziekte te ontwikkelen die niervervangende therapie vereist, ongeacht diabetische nefropathie. Desalniettemin kunnen de ernst en combinatie van de symptomen aanzienlijk variëren, zelfs tussen leden van dezelfde familie.

Het beheer van de door HNF1B geassocieerde ziekte is multidisciplinair en richt zich op het monitoren en behandelen van specifieke symptomen. Het beheer van diabetes vereist vaak een vroege start van insulinetherapie, omdat orale medicijnen zoals sulfonylureas over het algemeen niet effectief zijn vanwege insulinedeficiëntie van de alvleesklier. Regelmatige monitoring van de nierfunctie, bloeddruk en leverenzymen is cruciaal. Pancreasenzymvervangende therapie kan nodig zijn voor personen met exocriene pancreasinsufficiëntie. Genetisch counseling wordt aanbevolen voor getroffen personen en hun families.