De Duchenne (DMD) en Becker (DMB) spierdystrofieën zijn progressieve neuromusculaire aandoeningen, veroorzaakt door pathogene varianten in het DMD-gen, die de productie van dystrofine verminderen of verhinderen. Ze worden X-gebonden overgeërfd en treffen voornamelijk mannen, met progressieve spierzwakte en frequente hart- en longaantasting.
Duchenne- en Becker-spierdystrofie
Het DMD-gen, gelokaliseerd op Xp21, is een van de grootste genen in het menselijk genoom en codeert voor dystrofine, een essentieel structureel eiwit voor de stabiliteit van de spiervezel. Dystrofine verbindt het interne cytoskelet met het dystrofine-glycoproteïnecomplex van het membraan, waardoor de spier wordt beschermd tegen mechanische schade die zich herhaalt tijdens contractie.
Wanneer er pathogene varianten in DMD bestaan, wordt de hoeveelheid of kwaliteit van dystrofine aangetast. Varianten die het leesraam breken, verhinderen doorgaans de productie van functioneel dystrofine en veroorzaken de ernstigste vorm, Duchenne-spierdystrofie. Varianten die het leesraam behouden, staan doorgaans een korter, maar gedeeltelijk functioneel dystrofine toe en worden geassocieerd met Becker-spierdystrofie. De overerving is X-chromosomaal gebonden: hemizygote mannen zijn doorgaans getroffen en dragende vrouwen kunnen asymptomatisch blijven of zwakte, hyperCKemie of cardiomyopathie vertonen. DMD is de meest voorkomende spierdystrofie in de kindertijd, met een geschatte incidentie van 1 op de 3.500-5.000 levendgeboren mannen.
Symptomen
DMD begint meestal vóór de leeftijd van 5 jaar, met motorische vertraging, frequente vallen, moeite met rennen, traplopen of opstaan vanaf de grond (Gowers-teken), abnormale gang en kuitpseudohypertrofie. Het verlies van het lopen treedt meestal op rond de leeftijd van 12 jaar als de natuurlijke loop niet wordt gewijzigd. DMB heeft een latere aanvang, van de adolescentie tot de volwassenheid, en een langzamere progressie. In beide vormen kunnen contracturen, scoliose, ademhalingsinsufficiëntie en gedilateerde cardiomyopathie optreden; bij DMD komen cognitieve of ontwikkelingsstoornissen ook relatief vaak voor.
Beheer van de ziekte
Het management is multidisciplinair en gericht op het vertragen van de progressie, het behouden van mobiliteit en het voorkomen van cardiale, respiratoire, orthopedische en nutritionele complicaties. Het omvat fysiotherapie, aangepaste oefeningen, vaccinatie, ademhalingsondersteuning indien nodig en periodieke cardiologische controle. Bij DMD helpen corticosteroïden (prednison, prednisolon of deflazacort) de kracht en motorische functie te behouden. Afhankelijk van de variant kunnen gerichte therapieën worden overwogen, zoals exon skipping, ataluren in landen waar het is toegestaan, of gentherapie bij geselecteerde patiënten, altijd onder strikte criteria van indicatie, veiligheid en lokale beschikbaarheid.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Connuck DM, Sleeper LA, Colan SD, et al. Kenmerken en uitkomsten van cardiomyopathie bij kinderen met Duchenne- of Becker-spierdystrofie: een vergelijkende studie uit het Pediatric Cardiomyopathy Registry. Am Heart J. 2008 Jun;155(6):998-1005.
Viggiano E, Ergoli M, Picillo E, et al. Bepalen van de rol van scheve X-chromosoominactivatie bij de ontwikkeling van spiersymptomen bij dragers van Duchenne-spierdystrofie. Hum Genet. 2016 Jul;135(7):685-98.
Datta N, Ghosh PS. Update over spierdystrofieën met focus op nieuwe behandelingen en biomarkers. Curr Neurol Neurosci Rep. 2020 14 mei;20(6):14.
Banihani R, Smile S, Yoon G, et al. Cognitief en neurogedragsprofiel bij jongens met Duchenne-spierdystrofie. J Child Neurol. 2015 Okt;30(11):1472-82.
American Academy of Pediatrics Section on Cardiology and Cardiac Surgery. Cardiovasculaire gezondheidstoezicht voor personen getroffen door Duchenne- of Becker-spierdystrofie. Pediatrics. 2005 Dec;116(6):1569-73.
