De erfelijke aanleg voor kanker geassocieerd met CTNNA1 is voornamelijk te wijten aan heterozygote kiembaanvarianten die verlies van functie van alfa-E-catenine veroorzaken. Het wordt autosomaal dominant geërfd, met onvolledige penetrantie, en verhoogt vooral het risico op diffuus maagcarcinoom en, waarschijnlijk in mindere mate, op lobulair borstcarcinoom. De verstoring van de celadhesie bevordert infiltratieve tumorgroei.
Erfelijke kanker (CTNNA1-gen)
Het gen CTNNA1 codeert voor alfa-E-cathenine, een eiwit van adhesieverbindingen. Het is geassocieerd met het E-cathenine/beta-catheninecomplex en verbindt het met het actinecytoskelet, wat helpt bij het handhaven van de cohesie, polariteit en architectuur van epithelia. Het is ook betrokken bij mechanische signalen die de proliferatie reguleren wanneer cellen elkaar contact maken.
Truncatinge varianten kunnen getranscribeerde RNA's genereren die worden afgebroken door RNA-surveillance en functioneel alfa-E-cathenine verminderen. Latere inactivering van de gezonde kopie in sommige cellen bevordert de slecht cohesieve groei die kenmerkend is voor diffuus maagcarcinoom met ringcelmorfologie. De relatie tussen CTNNA1 en dit syndroom wordt als definitief beschouwd, hoewel de penetrantie ervan matig is en lager dan die van CDH1. Initiële schattingen plaatsten het cumulatieve risico rond 49-57% op 80-jarige leeftijd, maar deze werden verkregen uit weinig families en hebben waarschijnlijk het risico overschat. Bredere studies bevestigen een verhoogd risico, waarvan de absolute omvang nog wordt gedefinieerd. Er is geen dominante founder variant wereldwijd beschreven.
Symptomen
Dragers blijven asymptomatisch zolang ze geen kanker ontwikkelen. Diffuus maagkanker geassocieerd met CTNNA1 wordt vaak gediagnosticeerd rond de leeftijd van 40 jaar, hoewel de aanvang sterk kan variëren. Initiële focuspunten kunnen microscopisch zijn en moeilijk te detecteren met endoscopie. Gevorderde ziekte kan vroegtijdige verzadiging, gewichtsverlies, buikpijn, misselijkheid, braken, dysfagie, anemie of gastro-intestinale bloedingen veroorzaken. Lobulair borstkanker kan leiden tot verdikking, tepelintrekking of subtiele veranderingen zonder dat er een duidelijke knobbeltje ontstaat. Veel dragers ontwikkelen nooit een tumor.
Beheer van de ziekte
Er is geen behandeling die de genetische aanleg elimineert. Het management vereist genetische counseling, gerichte studie van familieleden en evaluatie in expertisecentra. Gastrische surveillance wordt uitgevoerd via langdurige endoscopieën met gerichte biopsieën en meerdere willekeurige biopsieën, gewoonlijk elke 6-12 maanden vanaf volwassenheid of 5-10 jaar vóór de vroegste diagnose in de familie. De gevoeligheid ervan is beperkt omdat de focaliteiten verborgen kunnen blijven onder een normale mucosa. Gastrectomie met risicoreductie kan overwogen worden bij truncatievarianten met relevante familiale voorgeschiedenis of wanneer ringcels worden gedetecteerd, maar wordt niet automatisch geïndiceerd bij alle dragers; de nutritionele en functionele gevolgen ervan vereisen een multidisciplinaire beslissing. Bij vrouwen met persoonlijke of familiale voorgeschiedenis van borstkanker kan intensieve surveillance worden aanbevolen, meestal met MRI vanaf ongeveer 30 jaar en mammografie aangepast aan het risico. Gevestigde tumoren worden behandeld op basis van hun locatie en stadium.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Barbosa-Matos R, Córdova L, Schrader K, et al. Diffuus maag- en lobulair borstkanker syndroom. GeneReviews®. Bijgewerkt op 10 oktober 2024.
Lobo S, Dias A, Pedro AM, et al. Erfelijke diffuse maagkankerspectrum geassocieerd met kiembaan-CTNNA1-verlies van functie onthuld door klinische en moleculaire gegevens van 351 dragende families en meer dan 37.000 niet-dragende controles. Gut. 2026;75(5):872-885.
Blair VR, McLeod M, Carneiro F, et al. Erfelijke diffuse maagkanker: bijgewerkte richtlijnen voor klinische praktijk. Lancet Oncol. 2020;21(8):e386-e397.
Coudert M, Drouet Y, Delhomelle H, et al. Eerste schattingen van diffuse maagkanker-risico's voor dragers van CTNNA1-kiembaan-pathogene varianten. J Med Genet. 2022;59(12):1189-1195.
