Fructose-1,6-bisfosfatasedeficiëntie is een aangeboren metabolismefout, autosomaal recessief erfelijk, veroorzaakt door biallelische varianten in het FBP1-gen. Het gebrek aan activiteit van dit enzym verstoort de gluconeogenese en veroorzaakt episodische crises van keto-hypoglykemie en melkzuuracidose, vooral tijdens vasten, infecties of verhoogde fructose-inname.
Fructose-1,6-bisfosfatase-deficiëntie
Het FBP1-gen codeert voor fructose-1,6-bisfosfatase 1, een sleutelenzym van de hepatische en renale gluconeogenese. Dit proces maakt het mogelijk om glucose te synthetiseren uit lactaat, glycerol en aminozuren, en is essentieel wanneer de glycogeenreserves uitgeput zijn, zoals gebeurt tijdens vasten of bij intercurrentie ziekten. Het FBP1-enzym katalyseert de omzetting van fructose-1,6-bisfosfaat in fructose-6-fosfaat; daarom blokkeren pathogene varianten die de activiteit ervan verminderen of annuleren deze metabole route.
Het belangrijkste gevolg is het onvermogen om de bloedglucose te handhaven in situaties van metabolische stress. Patiënten kunnen gluconeogene precursoren accumuleren, met een verhoogde lactaat-, keton- en andere metabolietconcentratie, wat leidt tot lactaatacidose, ketose en hypoglykemie. De ziekte wordt autosomaal recessief overgeërfd en is zeldzaam; minder dan 200 gevallen zijn gemeld in de literatuur, met een mogelijk hogere frequentie in bevolkingsgroepen met bloedverwantschap. Tussen aanvallen blijven veel mensen asymptomatisch en de ontwikkeling is doorgaans normaal als de crises worden voorkomen en correct worden behandeld.
Symptomen
De symptomen beginnen meestal in de neonatale periode, de zuigelingentijd of de vroege kinderjaren, hoewel ze later kunnen optreden. De crises worden uitgelokt door vasten, koorts, braken, infecties, verminderde orale inname of verhoogde fructoseconsumptie. Ze worden gekenmerkt door cetotische hypoglykemie en lactaatacidose, met lethargie, prikkelbaarheid, hyperventilatie of ademhalingsmoeilijkheden, apneu, braken, convulsies en, in ernstige gevallen, coma. Tijdens de episodes kan voorbijgaande hepatomegalie worden waargenomen. Tussen de crises door vertonen de meeste getroffen personen geen aanhoudende symptomen.
Beheer van de ziekte
Preventie is gebaseerd op het vermijden van langdurige vasten en het waarborgen van een regelmatige toevoer van koolhydraten, vooral tijdens de kindertijd en in ziektesituaties. Regelmatige maaltijden worden aanbevolen en, afhankelijk van de leeftijd en de aanbeveling van de specialist, rauwe maïszetmeel of langzaam vrijkomende glucose-supplementen. In gevallen met koorts, braken of slechte inname kan vroegtijdige orale of intraveneuze glucose-toediening nodig zijn. Fructose-, sucrose-, sorbitol- en glycerolbeperking moet worden geïndividualiseerd, en een plan voor metabolische noodsituaties is essentieel.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Bhai P, Bijarnia-Mahay S, Puri RD, et al. Klinische en moleculaire karakterisering van Indiase patiënten met fructose-1,6-bisfosfatasedeficiëntie: Identificatie van een frequente variant (E281K). Ann Hum Genet. 2018 sep;82(5):309-317.
Bijarnia-Mahay S, Bhatia S, Arora V. Fructose-1,6-Bisfosfatasedeficiëntie. 2019 dec 5. In: Adam MP, Feldman J, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, redacteuren. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
Ni Q, Tang M, Chen X, et al. Fructose-1,6-bisfosfatasedeficiëntie: schatting van de prevalentie in de Chinese bevolking en analyse van genotype-fenotypeassociatie. Front Genet. 2024 jul 5;15:1296797.
