Galactosemie type I, of galactosa-1-fosfaat uridiltransferase-deficiëntie, is een aangeboren stofwisselingsstoornis met autosomaal recessieve overerving, veroorzaakt door pathogene varianten in het GALT-gen. Verminderde of afwezige GALT-activiteit verhindert de metabolisatie van galactose uit lactose, wat leidt tot accumulatie van galactosa-1-fosfaat en andere toxische metabolieten, met risico op lever-, nier-, oog- en neurologische schade vanaf de neonatale periode.
Galactosemie type 1 (GALT-gen)
Het GALT-gen codeert voor het enzym galactose-1-fosfaat uridyltransferase, een sleuteleiwit van de Leloir-route, dat verantwoordelijk is voor de omzetting van galactose-1-fosfaat en UDP-glucose in UDP-galactose en glucose-1-fosfaat. Deze route maakt het mogelijk om galactose als energiebron te gebruiken en de suikerbalans te handhaven die nodig is voor de synthese van glycoconjugaten. Galactose is voornamelijk afkomstig van lactose, dat aanwezig is in moedermelk, zuigelingenvoeding en zuivelproducten.
Wanneer er biallelische pathogene varianten in GALT aanwezig zijn, kan de enzymactiviteit ernstig verminderd zijn, zoals bij klassieke galactosemie, of gedeeltelijk behouden blijven in klinisch variabele of biochemische vormen. De metabole blokkade veroorzaakt een ophoping van galactose-1-fosfaat in erytrocyten en weefsels, evenals van galactitol en galactonaat, wat de hepatische, renale, oculaire en cerebrale toxiciteit verklaart. De overerving is autosomaal recessief. De incidentie van klassieke galactosemie ligt naar schatting tussen 1 op 30.000 en 60.000 levendgeborenen, met variaties tussen populaties; sommige varianten, zoals p.Gln188Arg, komen vaak voor bij mensen van Europese afkomst, terwijl p.Ser135Leu vaker is beschreven bij mensen van Afrikaanse afkomst.
Symptomen
Het begin treedt meestal op in de eerste levensdagen, na blootstelling aan moedermelk of formule met lactose. Onbehandelde pasgeborenen kunnen voedingsweigering, braken, diarree, lethargie, geelzucht, hepatomegalie, hypoglykemie, stollingsstoornissen en leverfalen vertonen. Er is ook een verhoogd risico op sepsis, met name door Escherichia coli, en er kunnen staar optreden. Hoewel vroege dieetbehandeling acute complicaties en neonatale sterfte voorkomt, ontwikkelen sommige personen langdurige complicaties, zoals spraakstoornissen, leerproblemen, motorische stoornissen, tremoren of ataxie, en bij vrouwen, primaire ovariële insufficiëntie.
Beheer van de ziekte
De behandeling moet onmiddellijk worden gestart bij klinisch vermoeden of een positieve neonatale screening, en bestaat uit het verwijderen van galactose en lactose uit het dieet, het vervangen van moedermelk of conventionele zuigelingenvoeding door lactosevrije formules, en het vermijden van zuivelproducten en andere voedingsmiddelen of medicijnen met relevante bronnen van galactose. Deze restrictie geldt levenslang, hoewel de tolerantie voor kleine niet-zuivelbronnen onder gespecialiseerd toezicht geïndividualiseerd kan worden. De follow-up omvat controle van galactose-1-fosfaat en galactitol, hepatische, oftalmische, nutritionele en ontwikkelings- en spraakbeoordelingen, evenals monitoring van de botgezondheid en de ovariële functie bij vrouwen. Er is momenteel geen goedgekeurde enzymtherapie die de activiteit van GALT vervangt.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Timson DJ. De moleculaire basis van galactosemie - verleden, heden en toekomst. Gene. 2016 sep 10;589(2):133-41.
Katler QS, Stepien KM, Paull N, et al. Een multinationale studie van acute en langdurige uitkomsten bij patiënten met type 1 galactosemie die de S135L (c.404C > T) variant van GALT dragen. J Inherit Metab Dis. 2022 nov;45(6):1106-1117.
Canson DM, Silao CLT, Caoili SEC. Functionele analyse van GALT-varianten gevonden bij patiënten met klassieke galactosemie met behulp van een nieuwe celvrije translatiemethode. JIMD Rep. 2019 mei 9;48(1):60-66.
Iwasawa S, Kikuchi A, Wada Y, et al. De prevalentie van GALM-mutaties die galactosemie veroorzaken: een database van functioneel geëvalueerde varianten. Mol Genet Metab. 2019 apr;126(4):362-367.
