Galactosemie type II, ook bekend als galactokinase-deficiëntie, is een autosomaal recessieve erfelijke stoornis van het galactosemetabolisme, veroorzaakt door varianten in het gen GALK1. De verminderde of afwezige activiteit van galactokinase verhindert het normale gebruik van deze suiker en bevordert de accumulatie van galactose en galactitol, wat zich voornamelijk manifesteert met neonatale of infantiele staar.
Galactosemie type 2 (GALK1-gen)
Het GALK1-gen geeft instructies voor de productie van het enzym galactokinase 1, een cytosool proteïne dat de eerste stap van de Leloir-route katalyseert, de belangrijkste metabole route voor de omzetting van galactose in tussenproducten die als energiebron bruikbaar zijn. De functie ervan bestaat uit het fosforyleren van galactose en de omzetting ervan in galactose-1-fosfaat, waardoor het metabolisme van deze suiker op een geordende manier kan doorgaan.
Wanneer er pathogene varianten in GALK1 aanwezig zijn, wordt de activiteit van galactokinase sterk verminderd of volledig verloren. Niet-gemetaboliseerde galactose hoopt zich op in bloed en urine, en een deel ervan wordt via alternatieve routes omgezet in galactitol, een osmotisch actieve verbinding. De ophoping van galactitol in de ooglens is het belangrijkste mechanisme voor het ontstaan van staar. In tegenstelling tot klassieke galactosemie door GALT-deficiëntie, heeft galactosemie type II meestal een milder verloop en gaat het niet typisch gepaard met leverfalen, neonatale sepsis of acute neurologische schade. Er zijn echter zeldzame extraoculaire manifestaties beschreven, daarom wordt klinische opvolging aanbevolen. De overerving is autosomaal recessief en de ziekte vereist twee pathogene varianten in GALK1. Het is een zeldzame aandoening, met variabele prevalentie afhankelijk van de bevolking, en komt vaker voor in sommige zigeunergroepen in Europa door een stichtereffect.
Symptomen
Galactosemie type II kan worden gedetecteerd bij neonatale screening door een verhoogd galactosegehalte of zich manifesteren tijdens de eerste weken of maanden van het leven. Het meest kenmerkende, en vaak enige, klinische teken is bilaterale cataract, die staar van de lens kan veroorzaken en het gezichtsvermogen kan aantasten als ze niet worden behandeld. De neurologische ontwikkeling is doorgaans normaal en ernstige leverziekte of de typische systemische complicaties van galactosemie type I komen niet vaak voor. Met een vroege diagnose en dieetbeperking kunnen cataracten worden voorkomen of zelfs verbeteren; indien ze aanhouden, kan oogheelkundige beoordeling en chirurgische behandeling nodig zijn.
Beheer van de ziekte
Het management is gebaseerd op het verminderen van de blootstelling aan galactose en lactose vanaf de diagnose, vooral tijdens de borstvoeding en vroege kinderjaren, om de vorming van galactitol in de lens te voorkomen. Dieetinterventie moet worden begeleid door specialisten in metabolisme en voeding, met vervanging van melk en zuivelproducten door geschikte formules of voedingsmiddelen. Follow-up omvat biochemische controle van galactose en zijn metabolieten, periodieke oogheelkundige controles en monitoring van groei en voedingstoestand. Er bestaat geen specifieke enzymatische of farmacologische therapie; wanneer cataracten niet terugkeren met dieet, kan chirurgie nodig zijn.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
P S, Ebrahimi EA, Ghazala SA, et al. Structurele analyse van missense mutaties in galactokinase 1 (GALK1) leidend tot galactosemie type-2. J Cell Biochem. 2018 sep;119(9):7585-7598.
Timson DJ. De moleculaire basis van galactosemie - Verleden, heden en toekomst. Gene. 2016 sep 10;589(2):133-41.
Iwasawa S, Kikuchi A, Wada Y, et al. De prevalentie van GALM-mutaties die galactosemie veroorzaken: Een database van functioneel geëvalueerde varianten. Mol Genet Metab. 2019 apr;126(4):362-367.
