Het ITK-geassocieerde lymfoproliferatieve syndroom is een autosomaal recessieve primaire immuundeficiëntie veroorzaakt door biallelische varianten in het ITK-gen. De verstoring van deze tyrosinekinaseremolt de T-cel signalering en de respons tegen het Epstein-Barr-virus, wat ernstige virale infecties, lymfoproliferatie, lymfohistiocytische hemofagocytose en een verhoogd risico op lymfoom bevordert.
Lymfoproliferatief syndroom (ITK-gen)
Het ITK-gen codeert voor de door interleukine-2-induceerbare kinase, een tyrosinekinase van de Tec-familie dat voornamelijk tot expressie komt in T-cellen en NKT-cellen. Dit eiwit is betrokken bij de signaaloverdracht van de T-celreceptor (TCR), waarbij het de activering, differentiatie en effectieve functie van deze cellen reguleert. Het draagt ook bij aan de rijping van NKT-cellen en de immuunrespons op virale infecties, met name die geassocieerd met het Epstein-Barr-virus (EBV).
Wanneer er pathogene varianten in ITK aanwezig zijn, verliest het eiwit gedeeltelijk of volledig zijn functie. Dit verstoort de cellulaire immuunrespons en bemoeilijkt de controle van EBV, wat kan leiden tot abnormale proliferatie van lymfocyten, systemische ontsteking en EBV-geassocieerde lymfoproliferatieve ziekten. De ziekte kan zich manifesteren als ernstige virale infecties, hemocagocytische lymfohistiocytose, hypogammaglobulinemie, lymfoproliferatieve longziekte of lymfomen. De overerving is autosomaal recessief, wat betekent dat een getroffen persoon een aangetast gen van elke ouder moet erven. Het is een ultrarare aandoening, beschreven in een beperkt aantal families, vaak in contexten van bloedverwantschap en zonder een gevestigd wereldwijd founder-effect.
Symptomen
Het begin van het ITK-geassocieerde lymfoproliferatieve syndroom treedt meestal op in de kindertijd of adolescentie, hoewel de leeftijd van presentatie variabel is. De belangrijkste manifestaties zijn terugkerende of aanhoudende koorts, lymfadenopathie, hepato-splenomegalie, ernstige of chronische EBV-infecties en vatbaarheid voor lymfomen, met name Hodgkin- en non-Hodgkin-lymfoom. Sommige patiënten ontwikkelen hemolytische lymfohistiocytose, een levensbedreigende hyperinflammatoire toestand die gepaard kan gaan met cytopenieën, leveraandoeningen, neurologische stoornissen en multiorgaanfalen.
Beheer van de ziekte
Het management vereist gespecialiseerde follow-up door immunologie en hematologie. Maatregelen omvatten nauwlettende monitoring van de EBV-virale belasting, vroege behandeling van infecties, immunoglobulinen bij significant humorale deficiëntie en specifiek management van lymfoproliferatieve of tumorale complicaties. Hemofagocytaire lymfohistiocytose is een medisch noodgeval en kan immunosuppressie, chemotherapie volgens specifieke protocollen en intensieve ondersteuning vereisen.
Hematopoëtische stamceltransplantatie (HSCT) is de belangrijkste optie met potentieel curatieve werking voor de onderliggende immuundeficiëntie en moet worden overwogen bij patiënten met ernstige ziekte, idealiter vóór onomkeerbare orgaanschade.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Wallace JG, Alosaimi MF, Khayat CD, et al. ITK-deficiëntie die zich presenteert als auto-immuun lymfoproliferatief syndroom. J Allergy Clin Immunol. 2021 Feb;147(2):743-745.e1.
López-Nevado M, González-Granado LI, Ruiz-García R, et al. Primaire immuunregulerende stoornissen met een fenotype gelijkend op auto-immuun lymfoproliferatief syndroom: immunologische evaluatie, vroege diagnose en behandeling. Front Immunol. 2021 Aug 10;12:671755.
