Multisulfaattase-deficiëntie (MSD) is een extreem zeldzame, autosomaal recessieve erfelijke stoornis, veroorzaakt door pathogene varianten in het SUMF1-gen. De aantasting van dit gen verhindert de adequate activatie van meerdere sulfaattasen, wat leidt tot lysosomale accumulatie van glycosaminoglycanen, sulfolipiden en andere gesulfateerde substraten. De ziekte tast progressief het zenuwstelsel, het skelet, de huid en andere organen aan, met neonatale, infantile en juveniele vormen, afhankelijk van de leeftijd van aanvang en de klinische ernst.
Multipele sulfatase-deficiëntie
Het SUMF1-gen codeert voor het formylglycine-genererende enzym (FGE), dat nodig is voor de activering van sulfatases via een essentiële posttranslationele modificatie op hun katalytische plaats. Sulfatases zijn enzymen die verantwoordelijk zijn voor de afbraak van moleculen met sulfaatzuren, voornamelijk glycosaminoglycanen (GAG's), sulfolipiden en andere gesulfateerde verbindingen.
Wanneer SUMF1 pathogene varianten vertoont, neemt de activiteit van FGE af of verdwijnt deze, en blijven sulfatases gedeeltelijk of volledig inactief. Als gevolg hiervan hopen gesulfateerde substraten zich op in de lysosomen en worden klinische kenmerken van mucopolysaccharidose, metachromatische leukodystrofie, X-gebonden ichthyosis en punctata chondrodysplasia gecombineerd. De DSM wordt autosomaal recessief overgeërfd: de getroffen persoon heeft doorgaans twee pathogene varianten geërfd, één van elke ouder. Het is een ultrarare ziekte, met een geschatte prevalentie van ongeveer 1 op de 1,4 miljoen mensen en beschreven gevallen bij verschillende etnische groepen.
Symptomen
Het klinische beeld is variabel en afhankelijk van de resterende FGE-activiteit. Neonatale vormen zijn het ernstigst, met dysmorfische trekken, hypotonie, voedingsproblemen, skeletafwijkingen, ichthyosis en vroege neurologische aantasting. Bij de meest voorkomende kinderlijke vormen treden doorgaans ontwikkelingsachterstand of regressie, progressief verlies van motorische en intellectuele vaardigheden, spasticiteit, convulsies, grove gelaatstrekken, multiple dysostosis, hepato-splenomegalie en huidafwijkingen op. Juveniele vormen kunnen later beginnen en langzamer voortschrijden, hoewel ze ook kunnen evolueren met neurologische en orthopedische achteruitgang.
Beheer van de ziekte
Momenteel is er geen genezende therapie noch een goedgekeurde enzymvervangende therapie voor MPS. Het management is ondersteunend en moet multidisciplinair zijn, met neurologische, metabolische, orthopedische, dermatologische, respiratoire en nutritionele follow-up, afhankelijk van de manifestaties van elke patiënt. Het kan fysiotherapie en ergotherapie omvatten, behandeling van epileptische aanvallen, ondersteuning voor voeding en slikken, controle van luchtweginfecties en behandeling van orthopedische complicaties. Proactieve monitoring van complicaties en familiaire genetische counseling zijn essentieel. Strategieën zoals gentherapie en benaderingen gericht op het herstellen van de GBA-functie worden onderzocht, maar vormen nog geen standaardbehandeling.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Cosma MP, Pepe S, Parenti G, et al. Moleculaire en functionele analyse van SUMF1-mutaties bij meervoudige sulfatasedeficiëntie. Hum Mutat. 2004 Jun;23(6):576-81.
Sabourdy F, Mourey L, Le Trionnaire E, et al. Natuurlijke ziektegeschiedenis en karakterisering van SUMF1 moleculaire defecten bij tien niet-verwante patiënten met meervoudige sulfatasedeficiëntie. Orphanet J Rare Dis. 2015 Mar 15;10:31.
Ahrens-Nicklas R, Schlotawa L, Ballabio A, et al. Complexe zorg voor personen met meervoudige sulfatasedeficiëntie: Klinische gevallen en consensusverklaring. Mol Genet Metab. 2018 Mar;123(3):337-346.
